Περιοδικό Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ «Σύνθεσις» (τόμ. 4, αρ. 2)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Emmanouhl Giannopoulos, Σύμμεικτα περί Νέας Μεθόδου της εκκλησιαστικής μουσικής, 1-29.

Maria Kazamia-Tsernou, Ο άγιος Γεώργιος στην εικονογραφική παράδοση της Ανατολής, 30-87.

Vasileios Kalliakmanis, Το Φως της Φιλοκαλίας, 88-94.

Anna Koltsiou-Nikita, Από το Φως του Σπηλαίου στο Φως της Δαμασκού, 95-102.

Antonia Kyriatzi, Επιστήμη και θρησκεία: η αντίδραση του Σέργιου Μακραίου στο «περί πληθύος κόσμων» του Παναγιώτη Κοδρικά, 103-116.

Anastasios Liolios, Το Φως της Φυσικής, 117-130.

Petros Panagiotopoulos, Αγγελικό ή μαύρο. Η διπλή φύση του φωτός, 131-142.

Niki Papageorgiou, Οικονομική Κρίση και Κοινωνική Αλληλεγγύη: Ο ρόλος των γυναικών, 143-158.

Panagiotis Skaltsis, Ο Λειτουργικός Φωτισμός του Ανθρώπου και της Κτίσεως, 159-167.

Στρόγγυλη τράπεζα με αφορμή την έκδοση στα ελληνικά δύο βιβλίων του Jim Forest

Δελτίο Τύπου

Στρόγγυλη τράπεζα με αφορμή την έκδοση στα ελληνικά δύο βιβλίων

του Forest Jim

Με τη συμμετοχή του Διευθυντή της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου

Δρος Παντελή Καλαϊτζίδη

Με ιδιαίτερη επιτυχία πραγματοποιήθηκε από τις Εκδόσεις Πορφύρα στρόγγυλη τράπεζα για την παρουσίαση της έκδοσης σε ελληνική μετάφραση δύο βιβλίων του γνωστού συγγραφέα Jim Forest. Η εκδήλωση έλαβε χώρα στο «Σπίτι της Κύπρου» στην Αθήνα, στις 10 Οκτωβρίου 2016, με την υποστήριξη της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου.

Ο Jim Forest (γεν. 1941), θεολόγος, συγγραφέας και ειρηνιστής, εισήλθε στους κόλπους της Ορθόδοξης Εκκλησίας το 1988. Από τότε έως και πολύ πρόσφατα υπηρέτησε ως γραμματέας της Ορθόδοξης Αδελφότητας για την ειρήνη, ενώ μεταξύ των ετών 1977-1988 υπήρξε Γενικός Γραμματέας της Διεθνούς Ενώσεως για την Καταλλαγή με έδρα την Ολλανδία. Έχει επανειλημμένα τιμηθεί με διεθνή βραβεία, μεταξύ άλλων από το Πανεπιστήμιο Notre Dame στις Η.Π.Α., για το όραμα και την πολυετή δράση του προς την κατεύθυνση της επικράτησης της ειρήνης σε όλο τον κόσμο. Είναι συγγραφέας πλήθους σχετικών βιβλίων, ενώ στα ελληνικά έχουν μεταφραστεί και κυκλοφορούν ήδη από τις εκδόσεις Πορφύρα τα βιβλία «Αγαπώντας τον εχθρό μου. Σκέψεις πάνω στην πιο δύσκολη εντολή» και «Η κλίμακα των Μακαρισμών».

Στην εκδήλωση εκτός του συγγραφέα με σύντομες παρεμβάσεις έλαβαν το λόγο οι π. Βασίλειος Θερμός, θεολόγος και παιδοψυχίατρος, Επικ. Καθηγητής της Ανωτ. Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Αθηνών και ο Διευθυντής της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου Δρ. Παντελής Καλαϊτζίδης. Στην εκδήλωση συντόνισε η εκδότης της «Πορφύρας» Μαρία Κοκκίνου, η οποία επιμελήθηκε και την μετάφραση της ομιλίας του Jim Forest στα ελληνικά.

Για να διαβάσετε την ομιλία του Jim Forest στα ελληνικά πατήστε εδώ

Για να διαβάσετε την παρέμβαση του Παντελή Καλαϊτζίδη στα ελληνικά πατήστε εδώ

Διεθνές πρόγραμμα αναλυτικής φιλοσοφίας και θεολογίας, με τίτλο: «Έννοιες περί Θεού»-υπενθύμιση

Δελτίο Τύπου

Η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου, σε συνεργασία και με την ευγενική χορηγία του Ινστιτούτου Χριστιανικής Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου του Innsbruck (Αυστρία - Institut für Christliche Philosophie Universität Innsbruck), διοργανώνει διεθνές πρόγραμμα αναλυτικής φιλοσοφίας και θεολογίας, το οποίο και εντάσσεται στο ερευνητικό πρόγραμμα με τίτλο: «Έννοιες περί Θεού» (Concepts of God) του ίδιου Ινστιτούτου.

Το πρόγραμμα θα ξεκινήσει το Σάββατο 22 Οκτωβρίου, 2016, θα διαρκέσει μέχρι τον Ιανουάριο του 2018, και θα έχει ως γενικό θέμα:

«Μήπως ο χριστιανικός τρόπος κατανόησης του προσώπου του Θεού είναι ιδιαίτερα ανθρωπομορφικός; Μια ορθόδοξη συμβολή»

Μια σειρά από επιφανείς θεολόγους και φιλοσόφους (Ορθοδόξους και μη) που ανήκουν στην παράδοση της αναλυτικής σκέψης και όχι μόνο θα επιδιώξει στο πλαίσιο των περιοδικών μηνιαίων συναντήσεων, να διερευνήσει από την οπτική γωνία της αναλυτικής φιλοσοφίας και θεολογίας βασικές πτυχές του χριστιανικού δόγματος (με ειδική αναφορά στη Τριαδική θεολογία, Χριστολογία, και την Ανθρωπολογία) και επίκεντρο την έννοια του θείου και του ανθρώπινου προσώπου.

Η γλώσσα του προγράμματος θα είναι η αγγλική.

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τους άξονες του προγράμματος, τους ομιλητές των επιμέρους συναντήσεων και τις ημέρες των συναντήσεων, πατήστε εδώ.

Για τη συμμετοχή στις συναντήσεις του προγράμματος απαιτείται έγκαιρη εγγραφή, μέχρι την Τρίτη 18 Οκτωβρίου 2016 (η εγγραφή είναι δωρεάν και γίνεται με την αποστολή σύντομου βιογραφικού σημειώματος και στοιχείων επικοινωνίας) και προηγούμενη συνεννόηση με την Γραμματεία της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών (κα Βαλίλα Γιαννουτάκη giannoutaki@acadimia.org ή info.acadimia@gmail.com) και τον υπεύθυνο του Προγράμματος εκ μέρους της Ακαδημίας, Δρ. Νικόλαο Ασπρούλη (asproulisnik@yahoo.gr).

Οι θέσεις είναι περιορισμένες, γι’ αυτό θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας.

Όσοι εγγραφούν στο πρόγραμμα θα ενημερώνονται εγκαίρως για τον τόπο και τον χρόνο των συναντήσεων μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ενώ μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος θα δοθεί σχετική βεβαίωση παρακολούθησης.

Σύντομα θα τεθεί σε λειτουργία και ειδική ιστοσελίδα η οποία θα ενημερώνεται διαρκώς με όλες τις αναγκαίες πληροφορίες για την πορεία του προγράμματος

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΣΤΗ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

Φίλες και φίλοι,

Θα θέλαμε να σας ενημερώσουμε ότι το Εργαστήριο Ιστορίας και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αιγαίου διοργανώνει Επιμορφωτικό Σεμινάριο με θέμα:

Πειραματικό Εργαστήρι στη Βιωματική Μάθηση και στη Σχολική Θρησκευτική Αγωγή

από 28 Νοεμβρίου έως 23 Δεκεμβρίου 2016

Το Σεμινάριο αυτό είναι στο σύνολό του εξ' αποστάσεως και μπορεί να το παρακολουθήσει

κάποιος ασύγχρονα από τον ηλεκτρονικό του υπολογιστή και μόνο. 

Η επιτυχία της πρώτης περιόδου λειτουργίας του (Σεπτέμβριος-Οκτώβριος) και η επιθυμία πολλών συναδέλφων να επαναληφθεί εκ νέου μας οδήγησε να αποφασίσουμε την επαναλειτουργία του άμεσα έτσι ώστε να ικανοποιήσουμε τις πολλαπλές ανάγκες των θεολόγων και δασκάλων, εκπαιδευτικών, ερευνητών και φοιτητών. 

Η συζήτηση επίκαιρων θεμάτων, που σχετίζονται με τη θρησκευτική εκπαίδευση και την παιδαγωγική της προσέγγιση, σε ακαδημαϊκό επίπεδο και η δική σας συμβολή και εμπειρία σε αυτή τη συζήτηση καθιστούν το Σεμινάριο ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Για αυτό θεωρούμε αυτή την περίοδο ότι αξίζει να συμμετέχετε. Το κόστος συμμετοχής είναι 120 Ευρώ. Μετά την αποπεράτωση της παρακολούθησης δίδεται σχετική βεβαίωση.

Λεπτομέρειες για τους σκοπούς, το περιεχόμενο, τη μεθοδολογία του Σεμιναρίου, αλλά και τη διαδικασία εγγραφής θα βρείτε παρακάτω. Η εγγραφή πραγματοποιείται μέσω της πλατφόρμας του Πανεπιστημίου Αιγαίου: https://ru-blade2.aegean.gr/epos/?id=25

Εάν βρίσκετε ενδιαφέρον το θέμα και επιθυμείτε να το παρακολουθήσετε, αλλά θέλετε περαιτέρω διευκρινήσεις και πληροφορίες μη διστάσετε να επικοινωνήσετε μαζί μας.

Πάντοτε στη διάθεσή σας

Πολύκαρπος Καραμούζης

Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Μάριος Κουκουνάρας Λιάγκης

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εργαστήριο Ιστορίας και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αιγαίου 

Πειραματικό Εργαστήρι στη Βιωματική Μάθηση και στη Σχολική Θρησκευτική Αγωγή

από 28 Νοεμβρίου έως 23 Δεκεμβρίου 2016

Περιγραφή 

1. θεωρητικό Πλαίσιο 

Οι θρησκείες ως σημαντικό κομμάτι του ανθρώπινου πολιτισμού διαδραματίζουν πρωταρχικό ρόλο στον τρόπο κατανόησης και ερμηνείας των ανθρώπινων κοινωνιών και ιδιαίτερα των σχέσεων νοηματικής ιδιοποίησης των κόσμων που μας περιβάλλουν. Η θρησκευτική γνώση, αναπόσπαστο στοιχείο της θρησκευτικής μάθησης επανέρχεται στο προσκήνιο ως διαδικασία επικοινωνίας – γνωριμίας με τον εαυτό μας και τους άλλους. Ιδιαίτερα τα πλουραλιστικά περιβάλλοντα μάθησης μας φέρνουν όλο και πιο κοντά στην ιδέα της ουσιαστικής συνύπαρξης των ανθρώπων μεταξύ τους μέσα από την καλλιέργεια κοινών αξιών. Αυτή την ιδέα μπορεί να υπηρετήσει αποτελεσματικά σε εκπαιδευτικά περιβάλλοντα (τυπική, μη τυπική και άτυπη εκπαίδευση) η βιωματική και επικοινωνιακή προσέγγιση της διδασκαλίας και μάθησης. 

2.Βασικές Αρχές 

Το εργαστήριο στηρίζεται στις αρχές της εκπαίδευσης ενηλίκων και τη μεθοδολογία της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης. Αξιοποιεί την εμπειρία του Πανεπιστήμιου Αιγαίου και άλλων εφαρμογών στον ακαδημαϊκό χώρο και βασίζεται στην προσαρμογή της σεμιναριακής διαδικασίας στις ανάγκες των επιμορφούμενων. 

Ο σχεδιασμός και η εφαρμογή του εργαστηρίου διέπεται από τις κάτωθι βασικές αρχές: 

α. Ενεργητική συμμετοχή 

Ο επιμορφούμενος ενθαρρύνεται να συμβάλει με την εμπειρία που διαθέτει είτε ως εκπαιδευτικός είτε ως εκπαιδευόμενος και να συνδιαμορφώσει έτσι τη βάση για την οικοδόμηση της γνώσης στη διάρκεια των μαθημάτων και των διαδραστικών συναντήσεων. 

β. Ανακαλυπτική Πορεία προς τη γνώση 

Ο επιμορφούμενος ενθαρρύνεται να ανακαλύψει ο ίδιος τη γνώση μέσω της αλληλεπίδρασης με το εκπαιδευτικό υλικό, τον επιμορφωτή και τους άλλους επιμορφούμενους. Σημαντικό είναι να δημιουργηθεί μία πραγματική Κοινότητα Μάθησης κατάθεσης εμπειριών και καινοτομίας, με την αξιοποίηση των ΤΠΕ και τη μεθοδολογία της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης. 

γ. Ευελιξία 

Στους επιμορφούμενους παρέχεται η μέγιστη δυνατή ευελιξία στον χώρο, τον χρόνο και τον ρυθμό των επιμορφωτικών δράσεων. Στην εφαρμογή αξιοποιούνται μεθοδολογίες της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, σε συνδυασμό με το έντυπο και ψηφιακό εκπαιδευτικό υλικό. 

δ. Κοινωνική Αλληλεπίδραση 

Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη δημιουργία και καλλιέργεια περιβάλλοντος δυναμικής κοινωνικής αλληλεπίδρασης, μέσα από διαδραστικές δραστηριότητες και συμμετοχικές τεχνικές. 

3.Σκοπός 

Το εργαστήριο έχεις ως σκοπό οι συμμετέχοντες να κατανοήσουν επαρκώς τα στοιχεία εκείνα της θρησκείας που αποτελούν αντικείμενο βιωματικής προσέγγισης στην εκπαιδευτική πράξη, αλλά και των δεξιοτήτων που απαιτεί σήμερα από τον εκπαιδευτικό η σύγχρονη εκδοχή της θρησκευτικής εκπαίδευσης και αγωγής για την οργάνωση, κατάκτηση και εφαρμογή της θρησκευτικής γνώσης. 

4.Προσδοκώμενα Μαθησιακά Αποτελέσματα και επάρκειες 

Οι συμμετέχοντες να έχουν στο τέλος τις προϋποθέσεις 

να κατανοούν το περιεχόμενο των όρων θρησκεία, θρησκευτική γνώση και αγωγή, θρησκευτική συνείδηση, θρησκευτικότητα κ.α. 

να γνωρίζουν τους τρόπους συγκρότησης και λειτουργίας της εκπαιδευτικής πολιτικής για θέματα θρησκευτικής αγωγής, καθώς και τους τρόπους συγκρότησης και λειτουργίας των προγραμμάτων σπουδών. 

να αντιλαμβάνονται τις διαφορετικές παιδαγωγικές προσεγγίσεις της θρησκευτικής αγωγής και εκπαίδευσης ως προς τη γνώση και τις δεξιότητες που αναπτύσσουν και πώς αυτές οριοθετούν ανάλογα τον ρόλο του εκπαιδευτικού και τη διδακτική μεθοδολογία. 

να αναλύουν τη διδακτική πράξη και τη σχέση της με τις θεωρίες της αγωγής, εκπαίδευσης και μάθησης 

να αξιοποιούν βιωματικές και πολυτροπικές τεχνικές στη διδασκαλία 

να στοχεύουν στην καλλιέργεια των γνωσιακών και μεταγνωσιακών ικανότητες των παιδιών και των εφήβων (δημιουργικότητα, κριτική σκέψη, επικοινωνία, συνεργατικότητα, προγραμματισμός ενεργειών, ανάληψη πρωτοβουλιών, ικανότητα του «μαθαίνω πως να μαθαίνω»)

5. Μεθοδολογία 

Το εργαστήριο θα εφαρμοσθεί με βάση τις μεθόδους εξ αποστάσεως πολυμορφικής εκπαίδευσης. Εφόσον στοχεύει να ευαισθητοποιήσει και να ενεργοποιήσει τους συμμετέχοντες οδηγώντας τους σε μια ανακαλυπτική πορεία προς τη γνώση είναι φυσικό να σχεδιάζεται με βάση τις ανάγκες τους και να παρέχει τη μέγιστη δυνατή ευελιξία στον χώρο, τον χρόνο και τον ρυθμό της 

μάθησης. Έτσι, όλες και όλοι θα έχουν στη διάθεση τους έντυπο και ψηφιακό υλικό, με θεωρητικό και πρακτικό περιεχόμενο, το οποίο θα χρησιμοποιούν ανάλογα με τις ανάγκες και με τα θέματα που τους απασχολούν. 

Το Εργαστήριο θα διαρκεί τέσσερις εβδομάδες. Κάθε εβδομάδα οι συμμετέχοντες θα παρακολουθούν 1 μισάωρη (30’) διδασκαλία/παρουσίαση από τους επιμορφωτές, που θα συνοδεύεται, αν είναι απαραίτητο με ppt παρουσιάσεις ή επίδειξη βιωματικών δραστηριοτήτων από ομάδα εμψυχωτών. Με βάση το ψηφιακό υλικό, στη διάρκεια των συναντήσεων θα επικοινωνούμε, θα ανταλλάσσουμε απόψεις, θα κάνουμε ασκήσεις/ δραστηριότητες και θα διαμοιραζόμαστε, σε μια ανοιχτή διαδικασία αναστοχασμού, εμπειρίες, βιώματα, πρακτικές. 

Για κάθε εβδομάδα θα χορηγείται από τους επιμορφωτές σύγχρονο βιβλιογραφικό και πολυτροπικό υλικό που θα είναι χρήσιμο στην εκπαίδευση κατά τη διάρκεια των συναντήσεων. 

6. Περιεχόμενο και Θεματικές ενότητες 

Το εργαστήριο θα προσφέρει το πλαίσιο ενδυνάμωσης των συμμετεχόντων με σκοπό να εφαρμόζουν με κριτικό τρόπο όσα θα διαπραγματευθούν στη διάρκειά του, να διερευνούν την πιθανότητα εφαρμογής τους, να αναπτύσσουν εναλλακτικές προτάσεις και να σχεδιάζουν οι ίδιοι τις εκπαιδευτικές δραστηριότητες με βάση τις ιδιαιτερότητες των ομάδων στις οποίες απευθύνονται. 

Θεματικές ενότητες: 

-Η θρησκεία ως διαχειριστής και φορέας νοήματος 

-Η θρησκευτική αγωγή ως διαδικασία κοινωνικής και πολιτικής ένταξης 

-θρησκευτικό κεφάλαιο και σχολικό περιβάλλον 

-Κατασκευή Προγραμμάτων Σπουδών για τη θρησκευτική αγωγή 

-Η Διδακτική πράξη και η θεωρία της (τι μαθαίνει κανείς στο σχολείο;) 

-Παιδαγωγικές προσεγγίσεις της θρησκευτικής Εκπαίδευσης (Ευρώπη-Ελλάδα-κόσμος) 

-Μετασχηματιστική θρησκευτική Εκπαίδευση (σχεδιασμός διδασκαλίας, εφαρμογή και αξιολόγηση) 

-Διδακτική μεθοδολογία βιωματικής μάθησης και πολυτροπική διδακτική-Θέατρο/Δράμα στην Εκπαίδευση 

7. Συμμετοχή 

Απευθύνεται σε: 

Φοιτητές και αποφοίτους Θεολογικών Σχολών και Παιδαγωγικών Τμημάτων, Κληρικούς, Μεταπτυχιακούς Φοιτητές Ανθρωπιστικών Επιστημών, Εκπαιδευτικούς Δευτεροβάθμιας και Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης (δάσκαλοι και καθηγητές). 

Μέγεθος Τμήματος: 20-25 συμμετέχοντες

8. Δίδακτρα: 120 Ευρώ.

9. Τρόπος πληρωμής: Ακολουθείστε την κάτωθι ηλεκτρονική πλατφόρμα του Πανεπιστημίου Αιγαίου:

https://ru-blade2.aegean.gr/epos/?id=25 

Ο κάθε εγγεγραμμένος καθοδηγείται ώστε να καταχωρήσει τα στοιχεία του, να επιλέξει τύπο συμμετοχής, τρόπο πληρωμής (πιστωτική κάρτα, πληρωμή μέσω κωδικού ΔΙΑΣ, ή τραπεζικό έμβασμα για τις καταθέσεις από το εξωτερικό) και παραστατικό που επιθυμεί. Η ιστοσελίδα πληροφορεί αυτόματα για τα απαιτούμενα στοιχεία για κάθε τύπο πληρωμής(π.χ. κωδικός ΔΙΑΣ σε περίπτωση web-banking ή στοιχεία IBAN σε περίπτωση εμβάσματος) και αποστέλλει επιβεβαιωτικά email όπου χρειάζεται.

Πληροφορίες: 

Μάριος Κουκουνάρας Λιάγκης: 

makoulia@theol.uoa.gr

Πολύκαρπος Καραμούζης: 

pkaram@rhodes.aegean.gr

Αναδημοσίευση: ΚΑΙΡΟΣ

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ (Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Αγωγής Υγείας, Πολιτιστικών Θεμάτων) ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ (Erasmus+, eTwinning κ.ά.)

Ενημέρωση των Σχολικών Συμβούλων των κλάδων Θεολόγων (ΠΕ01) και Δασκάλων (ΠΕ70) σχετικά με το νέο πρόγραμμα σπουδών στο μάθημα των Θρησκευτικών

Ενημέρωση των Σχολικών Συμβούλων των κλάδων Θεολόγων (ΠΕ01) και Δασκάλων (ΠΕ70) σχετικά με το νέο πρόγραμμα σπουδών στο μάθημα των Θρησκευτικών

Κάντε κλικ: ΔΙΑΥΛΟΣ

Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού: Διάλεξη του Νίκου Παπαμανώλη με θέμα: «Περιβαλλοντική και ενεργειακή συμπεριφορά των μνημείων»

Δελτίο Τύπου

Το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού σας προσκαλεί στη διάλεξη του Νίκου Παπαμανώλη, καθηγητή της Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πολυτεχνείου Κρήτης με τίτλο «Περιβαλλοντική και ενεργειακή συμπεριφορά των μνημείων». Η διάλεξη θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 18 Οκτωβρίου 2016, στις 20.00, στο αμφιθέατρο «Μελίνα Μερκούρη» του ΜΒΠ. 

Ο καθηγητής Ν. Παπαμανώλης είναι πτυχιούχος Φυσικός (1979), διπλωματούχος Αρχιτέκτων (1985), κάτοχος Μεταπτυχιακού στη Φυσική Περιβάλλοντος (1989) και Διδακτορικού στην Αρχιτεκτονική Τεχνολογία (1992). Από το 1985, έχει εκπονήσει μεγάλο αριθμό αρχιτεκτονικών μελετών και έχει επιβλέψει την κατασκευή πολλών έργων. Κατά περιόδους συνεργάστηκε με τεχνικές εταιρείες και δημόσιους φορείς σε μελέτες και κατασκευές τεχνικών έργων. Δίδαξε για πολλά χρόνια μαθήματα της ειδικότητάς του σε πανεπιστημιακές Σχολές και Τμήματα. Συμμετείχε, ως ερευνητής, σε προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας σε κτίρια. Υπήρξε μέλος πολλών επιστημονικών ομάδων, επιτροπών και συμβουλίων. Το συγγραφικό του έργο περιλαμβάνει 6 βιβλία και περισσότερες από 90 εργασίες δημοσιευμένες σε ελληνικά και διεθνή επιστημονικά έντυπα.

Είσοδος ελεύθερη.

Αναλυτικές οδηγίες διδασκαλίας για την εφαρμογή των ΝΠΣ στο ΜτΘ.

Ενημέρωση Σχολικών Συμβούλων για τα Θρησκευτικά στο υπ. Παιδείας

Η ημερίδα θα πραγματοποιηθεί την Δευτέρα 10/10/2016 στο Υπουργείο Παιδείας, θα διαρκέσει από τις 9:00 π.μ. έως τις 3:00 μ.μ. και θα μεταδοθεί ζωντανά από την ιστοσελίδα του ΥΠ.Π.Ε.Θ. Επίσης, το βίντεο της ημερίδας θα αναρτηθεί στην ιστοσελίδα του υπουργείου.

9.00 – 09.30 Προσέλευση, εγγραφή Σχολικών Συμβούλων

09.30 – 10.00 Χαιρετισμοί

10.00 - 10.20 Τα καινοτομικά στοιχεία του Προγράμματος Σπουδών στα Θρησκευτικά (Σταύρος Γιαγκάζογλου, Σύμβουλος ΥΠΠΕΘ/Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής)

10.20 – 10.40 Η φιλοσοφία του νέου Προγράμματος Σπουδών (Ομάδα Ευθύνης της Επιμόρφωσης στο ΙΕΠ) 

10.40 – 10.50 Τι αλλάζει στα Θρησκευτικά στο Δημοτικό (Αντώνης Παναγάκης, Εκπαιδευτικός ΠΕ 70)

10.50 – 11.50 Το Πρόγραμμα Σπουδών Δημοτικού - σχεδιασμός και διδασκαλία, πρακτικές οδηγίες, συζήτηση (Άγγελος Βαλλιανάτος, Σχολικός Σύμβουλος Θεολόγων)

11.50 – 12.10 Διάλειμμα

12.10 – 13.10 Το Πρόγραμμα Σπουδών Γυμνασίου - Παρουσίαση του Προγράμματος και σχεδιασμός Θεματικής Ενότητας, πρακτικές οδηγίες, συζήτηση (Γιώργος Στριλιγκάς, Σχολικός Σύμβουλος Θεολόγων)

13.10 – 14.10 Το Πρόγραμμα Σπουδών Λυκείου - Παρουσίαση του Προγράμματος, βήματα διδασκαλίας, πρακτικές οδηγίες, συζήτηση (Μαρία Συργιάννη, Σχολική Σύμβουλος Θεολόγων)

Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού: ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ και ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ 2016

Θεσσαλονίκη, 6 Οκτωβρίου 2016

Δελτίο τύπου

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ και ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ 2016
"Παντέχνου πυρός σέλας - Λαμπερές ιστορίες φωτιάς"

To Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού συμμετέχει για ακόμη μία φορά στην πανελλαδική δράση "Περιβάλλον και Πολιτισμός", που διοργανώνει η Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού. Θέμα της δράσης για το 2016 είναι η φωτιά, με τίτλο "Παντέχνου πυρός σέλας - Λαμπερές ιστορίες φωτιάς".

Το Μουσείο έχει προγραμματίσει εκπαιδευτικά προγράμματα, προβολή ταινίας, θεματικό φυλλάδιο και θεματικές ξεναγήσεις. Το πρόγραμμα των δραστηριοτήτων έχει ως εξής:

Πέμπτη 20 Οκτωβρίου 2016, 10.00

-          Εκπαιδευτικό πρόγραμμα για μαθητές και μαθήτριες Γ΄ και Δ΄ δημοτικού με τίτλο "Σπίθα, φλόγα, φωτιά!"

-          Προβολή ταινίας στο χώρο υποδοχής του Μουσείου με τίτλο "Lux in Vitro", Μια περιήγηση στο φωτισμό του παρελθόντος*.

-          Θεματικό φυλλάδιο για ελεύθερη επίσκεψη στο Μουσείο.

Παρασκευή 21 Οκτωβρίου 2016, 10.00

-          Εκπαιδευτικό πρόγραμμα για μαθητές και μαθήτριες Γ΄ και Δ΄ δημοτικού με τίτλο "Σπίθα, φλόγα, φωτιά!"

-          Προβολή ταινίας στο χώρο υποδοχής του Μουσείου με τίτλο "Lux in Vitro", Μια περιήγηση στο φωτισμό του παρελθόντος*.

-          Θεματικό φυλλάδιο για ελεύθερη επίσκεψη στο Μουσείο.

Σάββατο 22 και Κυριακή 23 Οκτωβρίου 2016 στις 11.00

-          Θεματικές ξεναγήσεις για ενήλικες από αρχαιολόγο του Μουσείου.

-          Προβολή ταινίας στο χώρο υποδοχής του Μουσείου με τίτλο "Lux in Vitro", Μια περιήγηση στο φωτισμό του παρελθόντος*.

-          Θεματικό φυλλάδιο για ελεύθερη επίσκεψη στο Μουσείο.

Περισσότερες πληροφορίες στην ιστοσελίδα www.mbp.gr/edu.

Νέα εγκύκλιος για τις αλλαγές στο Γυμνάσιο: Αλλάζει η προαγωγή των μαθητών στο Γυμνάσιο Οι μαθητές προάγονται με γενικό μέσο όρο βαθμών ετήσιας επίδοσης τουλάχιστον δεκατρία (13)

Με Γενικό Μέσο Ορο βαθμών ετήσιας επίδοσης τουλάχιστον δεκατρία (13), οι μαθητές του Γυμνασίου θα προάγονται από τάξη σε τάξη , με νέα τροποποιητική εγκύκλιο που εξέδωσε σήμερα το υπουργείο Παιδείας (σ.σ. Το σχετικό Προεδρικό Διάταγμα δεν έχει εκδοθεί ακόμη-θα αποσταλεί στο Συμβούλιο της Επικρατείας προς επεξεργασία σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος.)

Πηγή: ESOS

Αναλυτικές διδακτικές οδηγίες για την εφαρμογή του νέου Προγράμματος Σπουδών των Θρησκευτικών στο Λύκειο για το σχολ. έτος 2016 – 2017

Αναλυτικές διδακτικές οδηγίες για την εφαρμογή του νέου Προγράμματος Σπουδών των Θρησκευτικών στο Γυμνάσιο για το σχολ. έτος 2016 – 2017

Παρέμβαση των Εμπειρογνωμόνων των νέων Προγραμμάτων Σπουδών στα Θρησκευτικά

Οι Εμπειρογνώμονες των νέων Προγραμμάτων Σπουδών

στα Θρησκευτικά για την έναρξη εφαρμογής τους

 

Παρέμβαση στον δημόσιο διάλογο

Αθήνα 4 Οκτωβρίου 2016

Οι Επιτροπές Εμπειρογνωμόνων που εκπόνησαν τα νέα Προγράμματα Σπουδών στα Θρησκευτικά Δημοτικού-Γυμνασίου και Λυκείου χαιρετίζουν με ιδιαίτερη ικανοποίηση την εφαρμογή τους στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, με την έναρξη της φετινής σχολικής χρονιάς 2016-17, ύστερα από τη δημοσίευση και την αποστολή των σχετικών ΦΕΚ στα σχολεία όλης της χώρας.

Η σύνταξη αυτών των νέων Προγραμμάτων Σπουδών ξεκίνησε το 2010-2011, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης προσπάθειας για μεταρρύθμιση της διδακτικής σε όλα τα γνωστικά αντικείμενα, στο Δημοτικό και στο Γυμνάσιο από την τότε πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας. Μάλιστα, κατά τα έτη 2011-2014 τα νέα Προγράμματα Σπουδών ετέθησαν σε πιλοτική εφαρμογή, η οποία αξιολογήθηκε και από εξωτερικούς κριτές. Οι κυρίως εργασίες τελείωσαν το 2015, με την ολοκλήρωση του Προγράμματος Σπουδών στα Θρησκευτικά Λυκείου, ενώ το 2016 συνεχίστηκαν οι προβλεπόμενες αναθεωρήσεις και έγιναν οι σχετικές επανεκδόσεις. Μαζί με τους εμπειρογνώμονες εργάστηκαν επικουρικά και ομάδες εκπαιδευτικών, για τη συγκέντρωση του προτεινόμενου διδακτικού και υποστηρικτικού υλικού. Οι θεολόγοι που ενεπλάκησαν στη διαδικασία δούλεψαν με πολύ μεράκι και με προσήλωση στο παιδαγωγικό καθήκον, τοποθετώντας πολύ ψηλά τον πήχη, υπερβαίνοντας κατά πολύ αυτές τις τυπικές απαιτήσεις του έργου, χωρίς να φείδονται χρόνου και κόπων και χωρίς να υπολογίζουν τις αντιξοότητες. Μοναδικό κίνητρο και στόχος ήταν η ποιοτική αναβάθμιση του μαθήματος των Θρησκευτικών σε όλα τα επίπεδα, τη στιγμή μάλιστα που διάφορες πολιτικές πλευρές έδειχναν να υποβαθμίζουν τη θέση του στο σχολείο. Σε όλες τις φάσεις της συγγραφής, κυριάρχησε η παιδαγωγική ευθύνη απέναντι στους σημερινούς μαθητές και μαθήτριες, η αγάπη για το μάθημα των Θρησκευτικών και η πίστη στη μορφωτική αποστολή του.

Λαμβάνοντας υπόψη τόσο τα ποσοτικά όσο και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του συνολικού έργου, μπορούμε να πούμε ότι επιτελέστηκε ένας τεράστιος άθλος, ο  οποίος οφείλεται στον μόχθο πολλών ανθρώπων. Σε αυτούς περιλαμβάνονται στελέχη του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής, πανεπιστημιακοί καθηγητές, σχολικοί σύμβουλοι, συγγραφείς διδακτικών βιβλίων και εκπαιδευτικοί της τάξης, θεολόγοι και δάσκαλοι της Δημοτικής Εκπαίδευσης. Εκτός από τις Επιτροπές Εμπειρογνωμόνων, οι οποίες επωμίστηκαν το έργο της σύνταξης των Προγραμμάτων Σπουδών και των Οδηγών Εκπαιδευτικού, πρέπει να αναφερθεί η συμβολή της Επιτροπής Αξιολογητών του Λυκείου, των Σχολικών Συμβούλων Θεολόγων, των εκπαιδευτικών στα πιλοτικά σχολεία, οι οποίοι συνέβαλαν με την πολύτιμη εμπειρία τους, αλλά και των χιλιάδων μαθητών/μαθητριών αυτών των σχολείων, που με την ανταπόκριση και τον ενθουσιασμό τους μετέδωσαν δύναμη και ελπίδα για να ολοκληρωθεί αυτό το έργο. Επιπρόσθετα, πρέπει να αναφερθούν αρκετοί θεολόγοι-εκπαιδευτικοί, οι οποίοι με φιλότιμο μοιράστηκαν διδακτικές ιδέες και πολύτιμο διδακτικό υλικό, οι εξωτερικοί παρατηρητές και κριτικοί φίλοι, καθώς επίσης όλοι όσοι -στο πλαίσιο του διαλόγου που διεξήχθη- κατέθεσαν καλοπροαίρετη κριτική και παρατηρήσεις. Στον διάλογο αυτό, συνέβαλαν με τις απόψεις τους εκκλησιαστικοί θεσμοί, οι θεολογικές σχολές, σχολικοί σύμβουλοι, επιστημονικές ενώσεις θεολόγων, συνδικαλιστικές ενώσεις εκπαιδευτικών, πανεπιστημιακοί καθηγητές, εκπαιδευτικοί κ.ά.

Απευθυνόμενοι προς τους εκπαιδευτικούς της τάξης, αλλά και προς τους γονείς και τους μαθητές, καταθέτουμε την πεποίθησή μας ότι τα Προγράμματα θα αρχίσουν άμεσα να αποδίδουν καρπούς, μέσα από την αναδιάταξη των διδακτικών θεμάτων και την ανανέωση της διδασκαλίας, με πλούσιο διδακτικό υλικό και με πιο σύγχρονες διδακτικές μεθόδους που ενεργοποιούν τους μαθητές. Σύντομα η εφαρμογή τους θα υποστηριχθεί και από μια εργαστηριακού τύπου στοχευμένη επιμόρφωση  των εκπαιδευτικών. Τα νέα Προγράμματα Σπουδών στα Θρησκευτικά δεν είναι κλειστά και τετελεσμένα προγράμματα, αλλά από τη φύση και τη λειτουργία τους είναι ανοικτά και επιδέχονται συνεχή ανανέωση και αναθεώρηση. Κατά τη φετινή πρώτη χρονιά υλοποίησής τους θα δοθεί η ευκαιρία στους εκπαιδευτικούς να αξιολογήσουν την πορεία εφαρμογής τους, να καταθέσουν ενδεχόμενες παρατηρήσεις και προτάσεις βελτίωσης και αναθεώρησής τους, όχι θεωρητικά ή ιδεολογικά, αλλά μέσα από την ίδια τη μαθησιακή διαδικασία. Για να φθάσουμε στο επιθυμητό αποτέλεσμα, χρειάζεται η συνδρομή και η συνεργασία όλων. Αυτό που είναι κατεξοχήν καινοτόμο στο μάθημα είναι η παιδαγωγική μέθοδος. Ως προς την ίδια τη φυσιογνωμία του, η διαφοροποίηση δεν είναι τόσο ριζοσπαστική όσο παρουσιάζεται στη βάση ποικίλων παραναγνώσεων. Είναι ένα μάθημα που δίνει απόλυτη προτεραιότητα στην παράδοση του τόπου μας, στην ορθόδοξη χριστιανική. Δεν έχει κατηχητικό χαρακτήρα, καθώς η κατήχηση είναι μια υπόθεση της Εκκλησίας και της οικογένειας, όχι του σχολείου. Παράλληλα, όπως και στα προηγούμενα προγράμματα, ενημερώνει και για τον κόσμο των θρησκειών. Η αίσθηση ότι υπάρχει «πολλή θρησκειολογία» ή ότι είναι «ουδετερόθρησκο» δεν είναι ακριβής. Ασφαλώς, εξάλλου, το μάθημα δεν είναι «θρησκειολογικό». Πόσο μάλλον δεν ισχύει η κατηγορία ότι το μάθημα προωθεί τον θρησκευτικό συγκρητισμό. Αυτό είναι απολύτως αναληθές και εδράζεται σε ακατάλληλη ανάγνωση του ΠΣ. Το μάθημα είναι ορθόδοξο, κατά αντιστοιχία με την κοινωνική πλειοψηφία και κύρια πολιτισμική ταυτότητα της κοινωνίας μας. Συνάμα είναι ανοιχτό στην ετερότητα και εμπεριέχει και γνωσιακή ύλη για άλλες θρησκείες, όπως ίσχυε και στο παρελθόν. Απλώς υπάρχει μια αναδιάρθρωση της ύλης, που υπηρετεί καλύτερα τις σύγχρονες συνθήκες και αντανακλά τις παραστάσεις για τον κόσμο που ήδη έχουν τα παιδιά. Εν τέλει, το μάθημα προάγει την κατανόηση της ετερότητας, όχι τη σύγχυση της ταυτότητας.

Παράλληλα με τα παραπάνω, επιθυμούμε να εκφράσουμε, με σαφήνεια και προς κάθε κατεύθυνση, τη θέση μας γύρω από ορισμένες εντάσεις, οι οποίες αναφύονται με αφορμή την εφαρμογή των νέων Προγραμμάτων Σπουδών στα Θρησκευτικά. Οι Επιτροπές των εμπειρογνωμόνων που τα εκπόνησαν, έχουν αποσαφηνίσει όλα τα ζητήματα που έχουν αναδειχθεί κατά τον δημόσιο διάλογο και έχουν ανασκευάσει με επιστημονική τεκμηρίωση τις επικρίσεις που κατατέθηκαν ή είδαν το φως της δημοσιότητας, ανεξάρτητα από τα κίνητρά τους. Ουδέποτε οι Επιτροπές αρνήθηκαν τον διάλογο ούτε υποτίμησαν οποιαδήποτε άποψη. Εξακολουθούμε να είμαστε ανοιχτοί σε διάλογο, καθώς περιμένουμε τον περαιτέρω εμπλουτισμό των διδακτικών υλικών, αλλά και την αξιολόγηση των συναδέλφων εκπαιδευτικών κατά την πρώτη αυτή χρονιά εφαρμογής των νέων Προγραμμάτων Σπουδών.  Αναμένουμε επίσης την έντυπη έκδοση των συμβατών βιβλίων και υλικών του μαθήματος, ώστε να θεωρηθεί ολοκληρωμένη η διαδικασία υποστήριξης και εφαρμογής των Προγραμμάτων.

Προβληματιζόμαστε εντόνως όταν διαβάζουμε κείμενα, τα οποία προέρχονται από μέλη επιστημονικών ενώσεων, που συκοφαντούν, λοιδορούν, απειλούν ή επιδιώκουν να διχάσουν τη θεολογική και εκπαιδευτική κοινότητα, παρακινώντας σε «αντίσταση κατά της αρχής»! Τόσα χρόνια που διεξάγεται διάλογος, θα περιμέναμε από τους ενορχηστρωτές και τους πρωταγωνιστές των επικρίσεων, αντί της στείρας και άγονης κριτικής, να αντιπροβάλουν, ένα προσχέδιο, έστω ένα σκαρίφημα ή ένα σχέδιο μαθήματος, από τη δική τους παιδαγωγική πρόταση για την αναβάθμιση του μαθήματος των Θρησκευτικών, παρουσιάζοντας τη δική τους διδακτική προσέγγιση. Ακόμη και σήμερα, ύστερα από διάλογο πέντε ετών, ορισμένοι επικριτές δείχνουν να μην έχουν καταλάβει –δεν θέλουμε να πιστέψουμε ότι παραπλανούν σκόπιμα– ότι τα Προγράμματα Σπουδών δεν είναι διδακτικά βιβλία, ότι δεν περιλαμβάνουν την έννοια της διδακτέας ύλης, ότι δεν είναι θρησκειολογικά κ.ά. Ευτυχώς τέτοιου είδους εσκεμμένοι αποπροσανατολισμοί δεν αφορούν στο μεγάλο μέρος των εκπαιδευτικών θεολόγων. Σήμερα, όλοι οι εκπαιδευτικοί μπορούν να κρίνουν, μόνοι τους στην τάξη και με τους μαθητές τους, ποιο ακριβώς είναι το περιεχόμενο του νέου Προγράμματος Σπουδών.

Είναι γνωστό ότι ποτέ δεν αρνηθήκαμε την πρόσκληση είτε της Αρχιεπισκοπής είτε της Ιεράς Συνόδου για ενημέρωση και διάλογο μαζί της -το αντίθετο μάλιστα. Όπως είναι εξίσου γνωστές και καταγεγραμμένες οι δημόσιες ενθαρρύνσεις του ίδιου του Αρχιεπισκόπου σε ενημερωτικές συναντήσεις μαζί μας (και υπήρξαν πολλές), «να συνεχίσουμε το έργο της αναβάθμισης του θρησκευτικού μαθήματος στους άξονες και τις αρχές», που ο ίδιος και γνώριζε καλά και υπεραμυνόταν. Μας ανησυχεί, όμως, το γεγονός ότι η ηγεσία της Εκκλησίας τελικώς ανέθεσε την έκφραση και εκπροσώπησή της στους ανθρώπους που εδώ και πέντε έτη βάλλουν συστηματικά εναντίον των νέων Προγραμμάτων, κατασκευάζοντας θεωρίες συνομωσίας, συκοφαντώντας και σπιλώνοντας την τιμή και τη συνείδηση ανθρώπων που προσφέρουν και διακονούν επί σειράν ετών το ποιμαντικό και θεολογικό έργο της. Εν τέλει, όσοι θεωρούν ότι είναι προτιμότερο ή καλύτερο να αλλάξει το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο της θρησκευτικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα σήμερα, με τους κινδύνους που συνεπάγεται αυτή η αλλαγή, ας αναλάβουν την ευθύνη της πρότασής τους.

Στο σημείο αυτό θα θέλαμε να προβούμε σε μία απαραίτητη διευκρίνιση σχετικά με ένα μέρος του προς επεξεργασία υλικού, το οποίο ο Αρχιεπίσκοπος αναδεικνύει ως προβληματικό στην πρόσφατη επιστολή του προς τον Πρωθυπουργό. Διευκρινίζουμε, λοιπόν, και επισημαίνουμε ότι το υλικό αυτό είναι απολύτως ενδεικτικό και ο εκπαιδευτικός έχει τη δυνατότητα και την ελευθερία να το αντικαταστήσει με δικό του. Το υλικό αυτό δεν αποτελεί παραγγελία του Υπουργείου ή του ΙΕΠ, αλλά πρόκειται για μια καθαρά εθελοντική εργασία, την οποία συνέθεσαν εκπαιδευτικοί της τάξης, θεωρώντας ότι μπορεί να διευκολύνει τους συναδέλφους τους στο ξεκίνημα της εφαρμογής των νέων Προγραμμάτων. Τα όποια τραγούδια κρίνεται ότι ενδέχεται να σκανδαλίσουν τους μαθητές και τις μαθήτριες μπορούν άμεσα να αποσυρθούν από το δημοσιευμένο/αναρτημένο υλικό.

Εντούτοις, μας προκαλεί έκπληξη και απορία η απόρριψη παρόμοιων υλικών, ενώ αυτού του είδους οι παιδαγωγικές διαδικασίες και οι νέες τεχνικές μάθησης έχουν ήδη εισαχθεί και αξιοποιηθεί στην κατήχηση της Εκκλησίας, στα προγράμματα ποιμαντικής επιμόρφωσης, στις εκκλησιαστικές κατασκηνώσεις (Βλ. Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών, Γραφείο Νεότητος, Κατηχητικό Βοήθημα 2006-2007, «Σύγχρονα τραγούδια, αφορμή για συζήτηση με τους νέους μας», Επιμ. Σχόλια: Πρωτ. Θεμιστοκλής Μουρτζανός, Αθήνα 2006 και www.imcorfu.gr/website/katixi2006_2007.doc· επίσης, Αδαμάντιος Αυγουστίδης, «“Χάσμα γενεών” και η  “Γεφύρωσή" του, Ψυχολογική και Θεολογική προσέγγιση», στο: Αγάπη και Μαρτυρία, αναζητήσεις λόγου και ήθους στο έργο του Ηλία Βουλγαράκη, Ακρίτας, Αθήνα, 2001, σσ. 275-290). Η αντίφαση, λοιπόν, παραμένει πώς τέτοιου είδους υλικό θεωρείται «απρεπές» για το μάθημα των Θρησκευτικών στο δημόσιο σχολείο;

Με αφορμή διάφορες μικροπολιτικές συζητήσεις του παρελθόντος -και οι οποίες επαναλαμβάνονται σήμερα με επίκαιρες προσαρμογές, με προφανή στόχο να συκοφαντηθούν τα Προγράμματα Σπουδών- τονίζουμε την πεποίθησή μας ότι οι παιδαγωγικές αξίες δεν χρωματίζονται πολιτικά, πολύ δε περισσότερο κομματικά. Η πολυετής διάρκεια της εργασίας μας και η προσήλωσή μας στις θεολογικές και παιδαγωγικές αρχές της δεν επιτρέπει σε κανέναν την ταύτισή της με οποιαδήποτε κομματική σκοπιμότητα ή ιδεολογία. Οφείλουμε να προστατεύσουμε το μάθημα των Θρησκευτικών από επικοινωνιακές αντιπαραθέσεις, μικροκομματικά συμφέροντα και σκοπιμότητες που δεν έχουν σχέση με το παιδαγωγικό πλαίσιο της λειτουργίας του.

Τέλος, εκφράζουμε την ανησυχία μας επειδή ορισμένες απόψεις που κατατίθενται, με αποκλειστικό σκοπό την πάση θυσία ατομική δικαίωση εκείνων που τις διατυπώνουν, μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο ακόμη και τα κεκτημένα και αναγνωρισμένα δικαιώματα του μαθήματος των Θρησκευτικών. Τα νέα Προγράμματα Σπουδών προχωρούν στην αναβάθμιση του μαθήματος με αφετηρία το υφιστάμενο νομικό και εκπαιδευτικό πλαίσιο, χωρίς να το ανατρέπουν. Επιπλέον, παρέχουν τον ζωτικό χώρο και προσφέρουν τα διδακτικά υλικά και εργαλεία στον εκπαιδευτικό, για την ανάδειξη του πνευματικού πλούτου και της μορφωτικής δυναμικής που περιέχει το μάθημα των Θρησκευτικών με επίκεντρο την Ορθόδοξη Παράδοση και σε διάλογο με τον σύγχρονο και ραγδαία μεταβαλλόμενο κόσμο μας. Προς όφελος, πάντα, των παιδιών και εφήβων που μαθητεύουν στα σχολεία της πατρίδας μας -και όχι, φυσικά, της πείσμονος αγκίστρωσης σε ιδεολογικά καταφύγια άσχετα με τη ζωή και το νόημά της, εν τέλει άσχετα με τη ζωή της Εκκλησίας. 


Με τιμή,

Ακανθοπούλου Καλλιρρόη, Δρ. Θεολογίας, καθηγήτρια Θεολόγος

Βαλλιανάτος Άγγελος, Δρ. Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος Θεολόγων

Βασιλειάδης Πέτρος, Ομ. Καθηγητής Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ

Βουλγαράκη Ευαγγελία, Δρ. Θεολογίας, καθηγήτρια Θεολόγος

Γιαγκάζογλου Σταύρος, Σύμβουλος Α΄ του Υπουργείου Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων, Προϊστάμενος Γραφείου Έρευνας, Σχεδιασμού και Εφαρμογών Α του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής

Γριζοπούλου Όλγα, Δρ. Θεολογίας

Διαμαντής Φώτιος, Δάσκαλος, MEd & Θεολόγος, MTh

Ζιάκα Αγγελική, Επ. Καθηγήτρια Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ

Ζορμπάς Κωνσταντίνος, Δρ. Θεολογίας, Κοινωνιολόγος, καθηγητής Θεολόγος

Καλαϊτζίδης Παντελεήμων, Δρ. Θεολογίας, τ. Πάρεδρος ε.θ. του Π.Ι., καθηγητής Θεολόγος

Καραχάλιας Στέφανος, Δρ. Θεολογίας, καθηγητής Θεολόγος

Κουκουνάρας-Λιάγκης Μάριος, Λέκτορας Τμήματος Θεολογίας ΕΚΠΑ

Μαλεβίτης Ηλίας, MA, καθηγητής Θεολόγος

Μητροπούλου Βασιλική, Αν. Καθηγήτρια Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ

Μόσχος Δημήτρης, Επίκουρος Καθηγητής Θεολογικής Σχολής ΕΚΠΑ

Νευροκοπλής Αθανάσιος, MTh, καθηγητής Θεολόγος

Παναγάκης Αντώνης, Δάσκαλος και Θεολόγος

Παπαδόπουλος Γιώργος, καθηγητής Θεολόγος

Πλιάκου Ζωή, Θεολόγος

Στάθης Γιώργος, τ. Πάρεδρος Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

Στριλιγκάς Γεώργιος, Σχολικός Σύμβουλος Θεολόγων

Συργιάννη Μαρία, Δρ. Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος Θεολόγων

Ταμβάκης Παναγιώτης, Δρ. Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης

Τριανταφυλλίδου Κυριακή, MA, καθηγήτρια Θεολόγος

Υφαντής Παναγιώτης, Αν. Καθηγητής Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ

Φανάρας Βασίλειος, Δρ. Θεολογίας, καθηγητής Θεολόγος

Χριστόπουλος Νικόλαος, Δρ. Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος Θεολόγων

Πηγή:  ΑΜΕΝ

Σύναξη (Τεύχος 139 – Ἐκκλησία καὶ χρῆμα)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ …3

ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΡΡΑΣ, «Μία ζῶσα ἐπισκοπὴ γιὰ τὴ λατρεία ἑνὸς ζῶντος Θεοῦ» …4

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΑΓΟΡΑΣ, Διαλογικὴ ἐπικαιροποίηση τῆς χριστιανικῆς παράδοσης καὶ συστηματικὴ θεολογία …24

ΜΥΡΤΩ ΘΕΟΧΑΡΟΥΣ, Προσφυγικὸ ἄσυλο: Ὁ «ἀπειθὴς» νόμος τοῦ Δευτερονομίου …40

ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΔΑΚΗ, «Τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου…» …51

ΧΡΥΣΑ ΝΙΚΟΛΑΚΗ, Γιάννης Ρίτσος: ἕνας ἀριστερὸς ποιητὴς μὲ ὀρθόδοξη συνείδηση …61

ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΜΠΑΡΛΟΣ-ΒΑΣΩ ΓΩΓΟΥ, Ἡ συνάντηση μὲ τὸν διαφορετικὸ «ἄλλο» …69

ΙΩΣΗΦ ΡΟΗΛΙΔΗΣ, Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος: Πῶς ἡ βυζαντινὴ κληρονομιὰ βιώνεται ὡς εἰκονικὴ πραγματικότητα …78

Τὸ μήνυμα τῆς Ἁγίας καὶ Μεγάλης Συνόδου …85

Ἀναγνώσεις

ΤΖΕΦΡΥ ΜΠΟΛΝΤΟΥΙΝ, ΝΙΚΟΣ ΜΑΝΩΛΟΠΟΥΛΟΣ …90

Διάλογος μὲ τοὺς ἀναγνῶστες …97

Τὸ Βιβλίο …103

Οἱ συνεργάτες τοῦ 139ου τεύχους …110

Πηγή: ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ

Επιτροπές Εμπειρογνωμόνων στα Θρησκευτικά: Το μάθημα από βαρετό γίνεται ένα μάθημα υψηλής εκπαιδευτικής αξίας, θελκτικό, δημιουργικό και ενδιαφέρον.

“Τα νέα Προγράμματα Σπουδών δεν αντιγράφουν, μήτε εισάγουν άκριτα και μιμητικά ξένα μοντέλα, μήτε συνιστούν μια επιφανειακή, εμβαλωματική ή οριακή βελτίωση των προηγουμένων”.

“Το μάθημα από ένα βαρετό, οριακής αποδοχής, απλά επιβαρυντικό στις τελευταίες λυκειακές τάξεις μάθημα, γίνεται ένα μάθημα υψηλής εκπαιδευτικής αξίας, θελκτικό, δημιουργικό και ενδιαφέρον” τονίζουν οι Επιτροπές Εμπειρογνωμόνων για τα νέα Προγράμματα Σπουδών στα Θρησκευτικά, σε κοινό κείμενο που εξέδωσαν, και σημειώνουν:

ΟΙ ΜΑΘΗΤΈΣ

-Η εργασία στο σπίτι αντικαθίσταται από την ενεργητική συμμετοχή στην τάξη, σχεδιασμένη ποικιλότροπα ώστε να ενσωματώνει φιλόξενα κάθε μαθητή με τις ιδιαιτερότητές του.

-Όλοι οι μαθητές μπορούν σε ποικίλα επίπεδα να δημιουργήσουν και να μάθουν στο πλαίσιο του νέου μαθήματος των Θρησκευτικών.

-Ενώ προάγεται ένα ευρύτατο πεδίο γνώσης και ενημέρωσης, προάγεται συνάμα η κριτική σκέψη, η γλωσσική δεξιότητα και έκφραση, συνάμα προάγεται η χαρά της μάθησης και η αγάπη στο σχολείο.

- Καθώς ξεκίνησε η εφαρμογή των νέων ΠΣ, ήδη το ενδιαφέρον αυξάνει, ο αρνητισμός μηδενίζεται, οι μαθητές θέλουν να κάνουν Θρησκευτικά, και οι συνάδελφοι καθηγητές των άλλων ειδικοτήτων στη Δευτεροβάθμια, συνειδητοποιούν πρώτοι ότι κάτι σημαντικό συντελείται στις τάξεις την ώρα του μαθήματος των Θρησκευτικών.

-Τα νέα Προγράμματα Σπουδών δεν είναι βιβλίο του μαθητή, αλλά βιβλίο-εργαλείο του εκπαιδευτικού.

-Κατά συνέπεια διαβάζονται ως τέτοια. Εκεί βρίσκεται το κλειδί της σωστής κατανόησης και εφαρμογής των Προγραμμάτων.

-Σε σχέση με το προτεινόμενο υλικό που υπάρχει υποστηρικτικά, κάθε διδάσκων επιλέγει ή και δημιουργεί.

-Όριο και όρος στην ελευθερία αυτή είναι η υπηρέτηση όλων των στόχων και προσδοκώμενων του ΠΣ. 

ΟΙ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ

-Η ελευθερία που θα έχει ο διδάσκων είναι πρωτόγνωρη στο ελληνικό σχολείο.

-Η ελευθερία όμως κάποτε είναι βαριά, καθώς πάει με την ευθύνη. Η πρώτη ευθύνη είναι η υπηρέτηση των ορίων, των γενικών και ειδικών σκοπών των Προγραμμάτων Σπουδών.

-Η δεύτερη ευθύνη είναι αυτή της προετοιμασίας και του σχεδιασμού του μαθήματός του.

-Ο διδάσκων επιβαρύνεται με την προετοιμασία, αλλά ευνοείται από την ατμόσφαιρα της τάξης κατά τη διεξαγωγή του μαθήματος.

-Ο διδάσκων δεν είναι μόνος του.

-Η κοινότητα των θεολόγων και των δασκάλων στα Θρησκευτικά συνεργάζεται σε επίσημες και άτυπες πλατφόρμες για την παραγωγή υλικού, σχεδίων μαθημάτων, αντιμετώπιση δυσκολιών τεχνικής και παιδαγωγικής φύσης, παραγωγή και προσφορά υλικού και ιδεών.

-Συνάμα το ΙΕΠ ξεκινά το πρόγραμμα επιμορφώσεων που θα επιτρέψει σε όλους τους εμπλεκόμενους μια βαθύτερη κατανόηση των νέων Προγραμμάτων.

-Η βοήθεια αυτή θα ολοκληρωθεί με την προκήρυξη και τη συγγραφή νέων εγχειριδίων για το μάθημα.

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΜΕΘΟΟΔΟΣ

-Αυτό που είναι το κατεξοχήν καινοτόμο στο μάθημα είναι η παιδαγωγική μέθοδος.

-Ως προς την ίδια τη φυσιογνωμία του, η διαφοροποίηση δεν είναι τόσο ριζοσπαστική όσο παρουσιάζεται στη βάση ποικίλων παραναγνώσεων.

-Είναι ένα μάθημα που δίνει απόλυτη προτεραιότητα στην παράδοση του τόπου μας, στην ορθόδοξη χριστιανική.

-Δεν έχει κατηχητικό χαρακτήρα, καθώς η κατήχηση είναι μια υπόθεση της Εκκλησίας και της οικογένειας, όχι του σχολείου.

-Παράλληλα, όπως και στα προηγούμενα προγράμματα, ενημερώνει και για τον κόσμο των θρησκειών.

-Η αίσθηση ότι υπάρχει «πολλή θρησκειολογία» ή ότι είναι «ουδετερόθρησκο» δεν είναι ακριβής.

-Ασφαλώς, εξάλλου, το μάθημα δεν είναι «θρησκειολογικό». Πόσο μάλλον δεν ισχύει η κατηγορία ότι το μάθημα προωθεί τον θρησκευτικό συγκρητισμό.

-Αυτό είναι απολύτως αναληθές και εδράζεται σε ακατάλληλη ανάγνωση του ΠΣ.

-Το μάθημα είναι ορθόδοξο, κατά αντιστοιχία με την κοινωνική πλειοψηφία και κύρια πολιτισμική ταυτότητα της κοινωνίας μας.

- Συνάμα είναι ανοιχτό στην ετερότητα και εμπεριέχει και γνωσιακή ύλη για άλλες θρησκείες, όπως ίσχυε και στο παρελθόν.

-Απλώς υπάρχει μια αναδιάρθρωση της ύλης, που υπηρετεί καλύτερα τις σύγχρονες συνθήκες και αντανακλά τις παραστάσεις για τον κόσμο που ήδη έχουν τα παιδιά.

-Πολύ μεγάλο μέρος των αναζητήσεων των ανθρώπων σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης είναι οικείο στους μαθητές και από την τηλεόραση αλλά συχνά και από τη γειτονιά τους.

-Η εγκυκλοπαιδική, λοιπόν, ενημέρωση για το τι συντελείται στον κόσμο στο πεδίο της θρησκείας κατεβαίνει σε πιο μικρές ηλικίες και θεωρείται δεδομένη στο Λύκειο, όπου ο μαθητής αναμετριέται με τις προσωπικές του υπαρξιακές αναζητήσεις.

- Η κατάλληλη ενημέρωση για τον κόσμο γύρω μας είναι η μόνη υπεύθυνη στάση για το μάθημα των Θρησκευτικών.

-Το μάθημα προάγει την κατανόηση της ετερότητας, όχι τη σύγχυση της ταυτότητας.

-Είναι φιλόξενο και απευθύνεται σε όλους τους μαθητές, ενημερώνει θέτοντας τις κατάλληλες προτεραιότητες και σε καμιά περίπτωση δεν χειραγωγεί, μήτε επιδιώκει να χειραγωγεί, συνειδήσεις.

ΔΕΝ ΘΑ ΚΛΕΙΣΟΥΜΕ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΑ ΜΑΣ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

-Δεν υπάρχει τρόπος να κλειστούμε σε τείχη και να κλείσουμε έξω από τη θέα μας τον κόσμο. Από σκοπιά θεολογική δεν μπορούμε παρά να επισημάνουμε ότι αυτό άλλωστε είναι και το μήνυμα της πρόσφατης Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδόξου Εκκλησίας.

-Αλλά και από παιδαγωγική σκοπιά ισχύει πως οι μαθητές, τόσο στο μάθημα των Θρησκευτικών όσο και σε όλα τα μαθήματα, δεν προετοιμάζονται για να κρυφτούν από τον κόσμο, αλλά για να ζήσουν σε αυτόν με κατάλληλη προετοιμασία, ενημέρωση και προσωπική συγκρότηση.

ΕΡΓΑΣΤΗΚΑΜΕ ΜΕ ΜΕΡΑΚΙ ΚΑΙ ΠΡΟΣΗΛΩΣΗ

-Οι εμπειρογνώμονες που εκπονήσαμε τα νέα Προγράμματα Σπουδών στα Θρησκευτικά εργαστήκαμε με πολύ μεράκι και με προσήλωση στο παιδαγωγικό καθήκον και υπηρετήσαμε το μάθημα ως θεολόγοι εκπαιδευτικοί και ως δημόσιοι λειτουργοί στο πλαίσιο της δημοκρατικής παράδοσης και των δεσμεύσεων της χώρας μας για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

ΧΑΙΡΕΤΙΖΟΥΜΕ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

Ως Επιτροπές Εμπειρογνωμόνων χαιρετίζουμε την εφαρμογή των νέων Προγραμμάτων Σπουδών στα Θρησκευτικά. Αναγνωρίζουμε παράλληλα ότι κάθε τι καινούργιο παρουσιάζει μια δυσκολία και θα είμαστε δίπλα στους συναδέλφους για ό,τι χρειαστεί.

ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

-Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών στα Θρησκευτικά απηχεί πολυετείς προβληματισμούς ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του ’90.

-Με ιδιαίτερη τιμή στους δασκάλους μας, τους θεολόγους που ανανέωσαν και αναζωπύρωσαν τον θεολογικό λόγο τις προηγούμενες δεκαετίες, με την ίδια αγάπη και μαθητεία αναστοχαστήκαμε τη φυσιογνωμία, τη θέση και τη διδακτική μεθοδολογία του Μαθήματος των Θρησκευτικών, ώστε να ανταποκρίνεται στο σήμερα.

-Η σύνταξη των νέων Προγραμμάτων Σπουδών ξεκίνησε το 2010-2011, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης προσπάθειας για μεταρρύθμιση της διδακτικής διαδικασίας σε όλα τα γνωστικά αντικείμενα Δημοτικού και Γυμνασίου από την τότε πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας.

-Kατά τα έτη 2011-2014, τα νέα Προγράμματα Σπουδών τέθηκαν σε πιλοτική εφαρμογή, η οποία αξιολογήθηκε και από εξωτερικούς κριτές.

-Το 2014 συστάθηκε νέα Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων για την εκπόνηση του Προγράμματος Σπουδών στα Θρησκευτικά Λυκείου, ολοκληρώνοντας έτσι τον κύριο κύκλο των εργασιών σχεδιασμού του Προγράμματος Σπουδών σε όλες τις βαθμίδες της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

-Το 2016 συνεχίστηκαν οι προβλεπόμενες αναθεωρήσεις και έγιναν οι σχετικές επανεκδόσεις των Προγραμμάτων Σπουδών.

-Μαζί μας εργάστηκαν επικουρικά και ομάδες θεολόγων εκπαιδευτικών καθώς και δασκάλων, για τη συγκέντρωση του προτεινόμενου διδακτικού και υποστηρικτικού υλικού.

-Οι ομάδες των εμπειρογνωμόνων συναπαρτίζονται από έμπειρα στελέχη όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης και του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής.

-Τα κριτήρια επιλογής τους ήταν αυστηρά αξιοκρατικά, με αξιολόγηση των ιδιαίτερων προσόντων των υποψηφίων.

-Εκτός από τις Επιτροπές Εμπειρογνωμόνων, συνέβαλε και η Επιτροπή Αξιολογητών του Λυκείου, οι Σχολικοί Σύμβουλοι Θεολόγων, οι εκπαιδευτικοί στα πιλοτικά σχολεία με την πολύτιμη εμπειρία τους, αλλά και οι χιλιάδες μαθητές αυτών των σχολείων, με την ανταπόκριση και τον ενθουσιασμό τους.

-Επιπρόσθετα, πρέπει να αναφερθούν αρκετοί συνάδελφοι θεολόγοι-εκπαιδευτικοί, οι οποίοι με φιλότιμο μοιράστηκαν διδακτικές ιδέες και πολύτιμο διδακτικό υλικό. Συνάμα, οι εξωτερικοί παρατηρητές και κριτικοί φίλοι, καθώς επίσης όλοι όσοι –στο πλαίσιο του διαλόγου που διεξήχθη– κατέθεσαν καλοπροαίρετη κριτική και παρατηρήσεις, όπως εκκλησιαστικοί θεσμοί, οι θεολογικές σχολές, σχολικοί σύμβουλοι, επιστημονικές ενώσεις θεολόγων, συνδικαλιστικές ενώσεις εκπαιδευτικών, πανεπιστημιακοί καθηγητές, εκπαιδευτικοί, κ.ά.

-Τα νέα Προγράμματα Σπουδών δεν αντιγράφουν, μήτε εισάγουν άκριτα και μιμητικά ξένα μοντέλα, μήτε συνιστούν μια επιφανειακή, εμβαλωματική ή οριακή βελτίωση των προηγουμένων. Αντίθετα, είναι μια ολοκληρωμένη νέα δημιουργία, στην αιχμή της σύγχρονης Παιδαγωγικής.

-Από την άποψη αυτή είναι καινοτόμα και πρωτοποριακά και ελπίζουμε να εμπνεύσουν γενικότερα εκπαιδευτικούς και μαθητές στο ελληνικό σχολείο.

-Οι παιδαγωγικές μέθοδοι που εισηγούμαστε απομακρύνονται από το μοντέλο της απομνημόνευσης, της μετωπικής διδασκαλίας, της παθητικής στάσης του μαθητή και προάγουν την πρωτοβουλία, την ελευθερία μαζί με την ευθύνη, τη μαθητοκεντρικότητα –που συνεπάγεται ότι η μάθηση είναι ενεργητικά κατάκτηση του μαθητή με τη διακριτική φροντίδα και συνοδεία του δασκάλου του–, την αποκέντρωση και μεγάλη ευχέρεια σχεδιασμού του μαθήματος από τον διδάσκοντα και τους διδασκόμενους, σε ένα οργανωμένο γενικό πλαίσιο, αλλά και με βάση τις ιδιαίτερες ανάγκες και τα ενδιαφέροντα της συγκεκριμένης τάξης. Οι τεχνικές που εισηγούμαστε ποικίλουν –και ανάλογα μπορεί να επιλεγούν οι πιο κατάλληλες για κάθε σχολική κοινότητα και τάξη– αλλά και ισορροπούν ανάμεσα στο παιγνιώδες, δροσερό, ευχάριστο, χαρούμενο, και το πιο συγκροτημένο, ερευνητικό, απαιτητικό.

Πηγή: ESOS

Περιοδικό Θεολογία (τόµος 87, τεῦχος 2, Ἀπρίλιος-Ἰούνιος 2016)

Κυκλοφόρησε τὸ νέο τεῦχος τοῦ περιοδικοῦ Θεολογία (τόµος 87, τεῦχος 2, Ἀπρίλιος-Ἰούνιος 2016), τὸ ὁποῖο περιλαµβάνει κείµενα ποικίλης ὕλης. Στὸ προλογικὸ σηµείωµα µὲ τίτλο «Ἐκκλησία καὶ διαδίκτυο» ὁ Σταῦρος Γιαγκάζογλου συζητάει τοὺς τρόπους µὲ τοὺς ὁποίους µπορεῖ νὰ ἀξιοποιηθεῖ τὸ διαδίκτυο γιὰ ποιµαντικοὺς σκοποὺς ἀλλὰ καὶ τοὺς κινδύνους ποὺ αὐτὸ κρύβει. Στὸ πρῶτο ἄρθρο τοῦ τεύχους µὲ τίτλο «Ἡ ἔννοια τῆς ἀγάπης κατὰ τὸν ἀπόστολο Παῦλο καὶ τὸν ἅγιο Φώτιο», ὁΘωµᾶς Ἰωαννίδης ἐξετάζει τὴν ἀρετὴ τῆς ἀγάπης στὸ πλαίσιο τῆς ζωῆς καὶ τῆς θεολογικῆς σκέψης δύο µεγάλων µορφῶν τῆς Εκκλησίας. ὉἘπίσκοπος Ἀβύδου Κύριλλος Κατερέλος στὸ µελέτηµά του µὲ τίτλο «Der Dialog der Orthodoxen mit der Alt-katholischen Kirche 28 Jahre danach: Evaluation und Perspektiven» προσφέρει µιὰ σύντοµη ἀξιολόγηση τῆς πορείας τοῦ διµεροῦς διαλόγου µεταξὺ Ὀρθοδόξων καὶ Παλαιο-καθολικῶν µὲ βάση τὰ ἐπίσηµα κείµενα τῶν συναντήσεων. Ὁ Μητροπολίτης Μπρανιτσέβου Ἰγνάτιος Μίντιτς στὸ ἄρθρο του «Ἱστορία καὶ ἔσχατα, Ἐσχατολογία καὶ ὕπαρξις» µὲ ἐπίκεντρο τὴ σκέψη τοῦ ἁγίου Μαξίµου τοῦ Ὁµολογητῆ ἀναδεικνύει τὴ σηµασία τῆς ἐσχατολογίας σὲ σχέση µὲ τὴν κτίση, µὲ τὸ προπατορικὸ ἀµάρτηµα, µὲ τὴν ἱστορία καὶ µὲ τὴν ἀνθρώπινη ὕπαρξη. Στὸ ἄρθρο ποὺ ἀκολουθεῖ µὲ τίτλο «Maximus as a philosophical interpreter of Dionysius: the case of Christ as manic lover», ὁ Δηµήτρης Βασιλάκης ἐπικεντρώνει τὸ ἐνδιαφέρον του στὸ ζήτηµα τοῦ µανικοῦ ἔρωτα, ὅπως ἐκτίθεται στὴν προοπτικὴ τοῦ ἐσχατολογικοῦ µυστηρίου τοῦ Χριστοῦ, στὸ πλαίσιο ἑνὸς ἐσωτερικοῦ διαλόγου µεταξὺ Μαξίµου καὶ Ἀρεοπαγιτικῶν συγγραφῶν.

Ὁ π. Ἐµµανουὴλ Κλάψης στὸ κείµενο ποὺ ἀκολουθεῖ µὲ τίτλο «Human Rights and the Orthodox Church in a Global World», ἀφοῦ ἀναλύσει ὁρισµένες ἀρχὲς τῆς γλώσσας τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωµάτων, τὴ σύγχρονη περιρρέουσα ἀτµόσφαιρα, ὅπως ἐπίσης καὶ τὴ νοµιµοποίησή τους, ἀποπειρᾶται ἀκολούθως νὰ συγκροτήσει µιὰ ὀρθόδοξη δικαίωση καὶ ἀποτίµηση τῆς σηµασίας τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωµάτων. Στὸ κείµενο «Einheit in Verschiedenheit’ in der Ekklesiologie von Yves Congar» ὁ Rade Kisic ἐξετάζει ἕνα κεντρικὸ ἄξονα τῆς ἐκκλησιολογικῆς σκέψης ἑνὸς µεγάλου Ρωµαιοκαθολικοῦ θεολόγου, τοῦ Y. Congar, ἡ ὁποία περιστρέφεται γύρω ἀπὸ τὴν ἑνότητα ἐν τῇ ποικιλίᾳ στὴν Ἐκκλησία. Οἱ Χρῆστος Τερέζης καὶ Σπῦρος Παναγόπουλος στὸ κείµενό τους «Ἡ ἀντι-ἐξουσιαστικὴ λειτουργία τῆς ἐξουσίας στὴν κοσµολογία τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου Νύσσης» ἐξετάζουν τὶς ὀντολογικὲς προκείµενες τῆς φυσικῆς Ἀποκάλυψης, τὴν ἰδιαιτερότητα τῆς δηµιουργίας τοῦ ἀνθρώπου καὶ τὴ θέση τοῦ ἀνθρώπου µεταξὺ δηµιουργίας καὶ τελεολογίας, τὴν ἔλλογη σχέση τοῦ ἀνθρώπου µὲ τὴν κτίση ὡς ἔκφανση τῆς θείας ἐλλογότητας µὲ ἐπίκεντρο τὸ Περὶ Κατασκευῆς τοῦ ἀνθρώπου ἔργο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου. Στὸ µελέτηµα «Ἡ πνευµατικὴ κίνηση στὴν Κωνσταντινούπολη παραµονὲς τῆς Εἰκονοµαχίας καὶ ἡ ἀρµενική ‘ἑλληνόφιλη’ µεταφραστικὴ σχολή», ὁἀρχιµ. Παντελεήµων-Γ. Τσορµπατζόγλου ἀσχολεῖται µὲ τὴν ταραγµένη πολιτικὰ περίοδο τοῦ τέλους τοῦ 7ου καὶ τῶν ἀρχῶν τοῦ 8ου αἰῶνα, προκειµένου νὰ ἀποτυπώσει τὴν ἤπια ἀλλὰ ποιοτικὴ πνευµατικὴ κατάσταση τῆς περιόδου, καταφεύγοντας λόγῳ ἔλλειψης πηγῶν σὲ ἀναφορὲς Ἀρµενίων ποὺ βρέθηκαν στὴν Κωνσταντινούπολη γιὰ σπουδές.

Ἡ Ἀλεξάνδρα Ντότσικα µὲ τὴ µελέτη της «Τὸ ἔργο τῶν ἁγίων Κυρίλλου καὶ Μεθοδίου: ἀλφάβητο, µετάφραση, γλώσσα» ἐπιχειρεῖ µιὰ ἐπισκόπηση τοῦ πολύπλευρου ἔργου τῶν δύο κορυφαίων ἱεραποστόλων τῆς βυζαντινῆς περιόδου. Ἡ Dragica Tadicστὴ µελέτη της «Ἡ σχέση µεταξὺ Πνευµατολογίας καὶ Χριστολογίας στὸ πλαίσιο τῆς θείας Εὐχαριστίας» ἀποπειρᾶται µὲ βάση τὰ κείµενα τῆς Καινῆς Διαθήκης, τῶν Πατέρων τῆς πρώτης Ἐκκλησίας καὶ τῶν ἀρχαιότερων λειτουργικῶν κειµένων, τοῦ κειµένου τῆς βυζαντινῆς λειτουργίας νὰ συζητήσει τὴ σχέση µεταξὺ χριστολογίας καὶ πνευµατολογίας ἕνα ζήτηµα ἰδιαίτερα κρίσιµο γιὰ τὴν ἴδια τὴν ἐκκλησιολογία. ὉRastko Jovic στὸ ἄρθρο του «Lethargic Dynamism on Eucharist and Spirituality» ἐπισηµαίνει τὴν ἀνάγκη ριζικῆς ἀναζωογόνησης τῆς ἴδιας τῆς ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας ὅπως αὐτὴ ἐκφράζεται στὴν Εὐχαριστία καὶ στὴν πνευµατικότητα, προκειµένου νὰ καταστεῖ ἐκ νέου δυνατὴ ἡ διασύνδεση µεταξὺ πίστης καὶ καθηµερινότητας.

Ὁ πρωτ. Στυλιανὸς Χατζηγρηγορίου στὸ ἄρθρο του «Τὸ µυστήριο τῆς σωτηρίας στὴν ὑµνογραφία τῶν ἑορτῶν τοῦ Τιµίου Σταυροῦ. Ὀρθόδοξη ἑρµηνευτικὴ προσέγγιση σὲ ἀντιπαραβολὴ µὲ τὴν δυτικὴ θεολογία», ἐπιχειρεῖ νὰ ἀναδείξει τὰ σωτηριολογικὰ στοιχεῖα τῆς ὀρθόδοξης παράδοσης καὶ διδασκαλίας, ὅπως ἀποτυπώνονται στὴν ὑµνογραφία τῶν ἑορτῶν τοῦ Σταυροῦ σὲ κριτικὸ διάλογο µὲ τὴ δυτικὴ θεολογία. Ἡ Ἀγορίτσα Τσέλιγκα-Ἀντουράκη µὲ τὸ ἄρθρο της «Ἡ ἀπεικόνιση ἑνὸς σπανίου ἑωθινοῦ ἀπὸ τὸν Γεώργιο Μόσχο», ἀσχολεῖται µὲ πτυχὲς τοῦ ἔργου τοῦ γνωστοῦ Πελοποννήσιου ζωγράφου τοῦ πρώτου µισοῦ τοῦ 17ου αἰῶνα, Γεωργίου Μόσχου. Ὁ Γεώργιος Κουντούρης στὸ κείµενό του «Ἡ ἐνδηµοῦσα Σύνοδος Κωνσταντινουπόλεως τοῦ 394 καὶ ἡ προσωπικότητα τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως Νεκταρίου» ἐξετάζει τὰ γεγονότα (σύγκληση, συµµετέχοντες, θεµατολογία, κ.λπ.) τῆς τοπικῆς συνόδου ποὺ ἔλαβε χώρα στὴν Κωνσταντινούπολη λίγο µετὰ τὴ Β’ Οἰκουµενικὴ τοῦ 381. Ὁ Χρῆστος Νικολόπουλος στὸ κείµενο ποὺ ἀκολουθεῖ µὲ τίτλο «Ἡ ἀρχὴ τῆς Συναλληλίας ἢ Συµφωνίας (Consonantia)» προσφέρει στοιχεῖα τῆς πολιτικῆς θεολογίας τῆς Ἐκκλησίας (ἰδιαίτερα σὲ ὅ,τι ἀφορᾶ στὴ σχέση µὲ τὴν κοσµικὴ ἐξουσία) µὲ ἔµφαση στὴ βυζαντινὴ περίοδο. Ὁ Γ. Ἀνδρουτσόπουλοςστὸ ἄρθρο του «Οἱ Κανονισµοί ‘Περὶ ἐφηµερίων καὶ διακόνων’ τῶν Ἐκκλησιῶν Ἑλλάδος (230/2012) καὶ Κρήτης (1/2013): Συγκριτικὴ ἐπισκόπηση» ἐπιχειρεῖ τὴ συγκριτικὴ θεώρηση δύο κανονισµῶν ποὺ ρυθµίζουν τὰ θέµατα ποὺ ἀφοροῦν στοὺς ἐφηµερίους καὶ στοὺς διακόνους στὴν Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Κρήτης.

Στὴ στήλη Ἰδιόµελα, φιλοξενεῖται τὸ κείµενο τοῦ συγγραφέα Ἰσίδωρου Ζουργοῦ µὲ τίτλο «Σπορὲς τῆς Βίβλου στὸ νεοελληνικὸ µυθιστόρηµα», ὅπου συζητάει ὄψεις τοῦ ἔµµεσου διαλόγου µεταξὺ Ἁγίας Γραφῆς καὶ νεοελληνικοῦ µυθιστορήµατος, ἕνας διάλογος ποὺ δὲν εἶναι οὔτε πάντοτε προφανὴς οὔτε χωρὶς δυσκολίες. Τὸ τεῦχος τοῦ περιοδικοῦ συµπληρώνεται µὲ τὶς πλούσιες µόνιµες στῆλες του. Τά «Θεολογικὰ Χρονικά», ὅπου περιλαµβάνονται ἀναφορὲς σὲ ἐπιστηµονικὰ συνέδρια, θεολογικὰ γεγονότα, ἀνακοινωθέντα καὶ πορίσµατα συνοδικῶν συνδιασκέψεων, τά «Περιοδικὰ Ἀνάλεκτα», ὅπου γίνεται σύντοµη ἐπισκόπηση τῶν ἑλληνικῶν καὶ ξένων θεολογικῶν περιοδικῶν, το «Βιβλιοστάσιον», ὅπου δηµοσιεύονται βιβλιοκριτικὰ δοκίµια καὶ παρουσιάσεις θεολογικῶν µονογραφιῶν, βιβλίων καὶ λοιπῶν ἐκδόσεων καί, τέλος, το«Ἀναλόγιον», ὅπου δηµοσιεύεται ἐνηµερωτικὸ δελτίο πρόσφατων θεολογικῶν ἐκδόσεων. Τὸ ἑπόµενο 3ο τεῦχος τοῦ τρέχοντος ἔτους θὰ φιλοξενήσει µελετήµατα ποικίλης ύλης καὶ θὰ κυκλοφορήσει τὸν προσεχῆ Νοέµβριο

Οδηγίες για τη διδασκαλία των Θρησκευτικών στο Λύκειο (Ημερήσια & Εσπερινά ΓΕΛ, Μουσικά & Καλλιτεχνικά Λύκεια, Ημερήσια & Εσπερινά ΕΠΑΛ)

Από το σχολικό έτος 2016-17, για τη διδασκαλία του μαθήματος των Θρησκευτικών, σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες, εφαρμόζεται το νέο Πρόγραμμα Σπουδών στα Θρησκευτικά  Δημοτικού - Γυμνασίου (Απόφαση 143575/Δ2/07-09-2016, ΦΕΚ Β 2920/13.09.2016) και Λυκείου (Απόφαση 143579/Δ2/07-09-2016, ΦΕΚ Β 2906/13.09.2016), σε αντικατάσταση του Διαθεματικού Ενιαίου Πλαισίου Προγραμμάτων Σπουδών και των Αναλυτικών Προγραμμάτων της υποχρεωτικής εκπαίδευσης (2003), καθώς και του Αναλυτικού Προγράμματος του Λυκείου (1998), ως προς τα αντίστοιχα τμήματά τους που αφορούν στο μάθημα των Θρησκευτικών. Για να εργασθεί ο εκπαιδευτικός με τα νέα Προγράμματα Σπουδών στα Θρησκευτικά έχουν εκπονηθεί εργαλεία και υλικά για την ολόπλευρη υποστήριξη του σε όλες τις φάσεις της διδακτικής διεργασίας.

Α. Εργαλεία και υλικά για την εφαρμογή των νέων Προγραμμάτων

1. Προγράμματα Σπουδών

Τα κύρια περιεχόμενα των Προγραμμάτων Σπουδών, όπως δημοσιεύθηκαν στα ανωτέρω ΦΕΚ, αποστέλλονται στις σχολικές μονάδες. Η πλήρης έκδοσή τους, η οποία περιλαμβάνει, επιπλέον, εισαγωγικές επισημάνσεις, ερμηνευτικά και επικουρικά στοιχεία, είναι αναρτημένη στον ιστότοπο του Ι.Ε.Π. (http://www.iep.edu.gr/index.php/el/?option=com_content&view=article&id=451). Τα Προγράμματα Σπουδών απευθύνονται αποκλειστικά προς τον εκπαιδευτικό για καθοδήγηση και υποστήριξη στο έργο του και ΔΕΝ είναι διδακτικά βιβλία για τον μαθητή.

2. Οδηγοί Εκπαιδευτικού

-          Οδηγός Εκπαιδευτικού στα Θρησκευτικά Δημοτικού - Γυμνασίου, για τις τάξεις Γ΄, Δ΄, Ε΄ και ΣΤ΄ Δημοτικού και τις τάξεις Α΄, Β΄ και Γ΄ Γυμνασίου.

-          Οδηγός Εκπαιδευτικού στα Θρησκευτικά Λυκείου, για όλες τις τάξεις του Λυκείου.

Στην ιστοσελίδα του Ι.Ε.Π. είναι αναρτημένη η τελευταία έκδοση των Οδηγών Εκπαιδευτικού. Οι προγενέστερες εκδόσεις έχουν αναθεωρηθεί. Οι Οδηγοί Εκπαιδευτικού αποτελούν απαραίτητο εργαλείο για τη διδακτική πράξη. Εκεί περιγράφεται η διδακτική διαδικασία βήμα προς βήμα και εξηγούνται οι διδακτικές δραστηριότητες.

3. Διδακτικό Υλικό

Μέχρι την έκδοση νέων διδακτικών βιβλίων, για τη διευκόλυνση του εκπαιδευτικού στον σχεδιασμό και στην υλοποίηση της διδασκαλίας, οι Επιτροπές Εμπειρογνωμόνων που εκπόνησαν τα νέα Προγράμματα Σπουδών, σε συνεργασία με ομάδες εκπαιδευτικών, συγκέντρωσαν διδακτικό υλικό για τον μαθητή, δηλαδή το εκπαιδευτικό υλικό που χρειάζεται για την πρώτη εφαρμογή των νέων Προγραμμάτων Σπουδών, καθώς επίσης επιπλέον πληροφοριακό και υποστηρικτικό υλικό για τον εκπαιδευτικό. Το υλικό έχει ψηφιακή μορφή και περιλαμβάνει γραπτά κείμενα, εικόνες, πολυμεσικά κείμενα κ.ά. Είναι προτεινόμενο και ενδεικτικό, ενώ η συγκομιδή και ο εμπλουτισμός του θα συνεχιστεί και κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους.

Η εφαρμογή των νέων Προγραμμάτων Σπουδών στα Θρησκευτικά Δημοτικού, Γυμνασίου και Λυκείου θα συνοδεύεται και από σχετική επιμόρφωση των εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, η οποία θα διακρίνεται σε διάφορες φάσεις και θα διαρκέσει καθ’ όλη τη νέα σχολική χρονιά.

Το νέο ΠΣ στα Θρησκευτικά Λυκείου είναι εννοιοκεντρικό πρόγραμμα ως προς τη δόμηση και προσέγγιση των διδακτικών θεμάτων. Η πρώτη ύλη της μεθόδου είναι οι «βασικές έννοιες». Οι έννοιες αυτές είναι λέξεις από την πανανθρώπινη γλώσσα, που αφορούν στη θρησκευτική μάθηση και που μας δίνουν τη δυνατότητα να παρουσιάσουμε και να ερμηνεύσουμε την ανθρώπινη εμπειρία, είναι οι ρίζες που μας προσφέρουν εργαλεία να κατανοήσουμε και να νοηματοδοτήσουμε τον κόσμο. Κάθε φιλοσοφία ή κοσμοθεωρία εξαρτάται από το σημασιολογικό περιεχόμενο των εννοιών που αποδεχόμαστε. Στις θρησκευτικές παραδόσεις οι άνθρωποι χρησιμοποιούν συγκεκριμένες έννοιες με συγκεκριμένο περιεχόμενο, για να εκφράσουν τις εμπειρίες και τον τρόπο που κατανοούν τον Θεό, τον κόσμο και τον άνθρωπο.

Με βάση τις έννοιες αυτές, σε κάθε μάθημα δημιουργείται ένας καμβάς θρησκευτικής μάθησης. Οι μαθητές/μαθήτριες επιδιώκεται να προσεγγίσουν κάθε βασική έννοια, να τη γνωρίσουν σε βάθος, να την αναλύσουν, να πραγματευθούν θέσεις και αντιθέσεις σε διαφορετικές πραγματικότητες του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος, να αντιμετωπίσουν πιθανά διλήμματα, να τη συνδέσουν με τη ζωή τους και να την αξιοποιήσουν έμπρακτα και δημιουργικά, ανάλογα με τη σημασία και το περιεχόμενό της.

4. Η δομή του νέου Προγράμματος Σπουδών

Η ανάπτυξη του νέου ΠΣ στα Θρησκευτικά του Λυκείου, ακολουθεί ιεραρχικά την παρακάτω δομή:

1.    Θεματικός προσανατολισμός της τάξης: Γενικός τίτλος.

2.    Ειδικοί στόχοι της τάξης: Προσδιορίζουν αδρομερώς τις μαθησιακές επιδιώξεις σε κάθε τάξη. Βασίζονται στους γενικούς σκοπούς και στους παιδαγωγικούς και εκπαιδευτικούς άξονες του Λυκείου, τους οποίους υπηρετούν και εξειδικεύουν.

3.    Θεματικές Ενότητες της τάξης: Επιλεγμένες θεμελιώδεις θρησκευτικές έννοιες γύρω από τις οποίες συγκροτείται και αναπτύσσεται η μαθησιακή διαδικασία με βάση τους ειδικούς στόχους της τάξης. Κάθε βασική έννοια αποτελεί μια Θεματική Ενότητα (ΘΕ) και περιλαμβάνει πέντε (05) διδακτικά δίωρα. Στην Α΄ και τη Β΄ τάξη αντιστοιχούν από πέντε (05) βασικές έννοιες με πέντε διδακτικά δίωρα καθεμία (5 Χ 5 = 25), ενώ στη Γ΄ τάξη αντιστοιχούν τρεις (03) βασικές έννοιες με πέντε (04) διδακτικά δίωρα καθεμία (3 Χ 4 = 12).

4.    Διδακτικές Ενότητες της τάξης: Σε κάθε διδακτικό δίωρο αναπτύσσεται μία επιμέρους έννοια που παράγεται  απαγωγικά από τη βασική έννοια της ΘΕ, με βάση τις παιδαγωγικές έρευνες και γνώσεις  για τη μέση εφηβεία, τη σχέση των νέων με τη θρησκεία και το επίπεδο του θρησκευτικού τους γραμματισμού. Τα διδακτικά αποτελέσματα και το περιεχόμενο κάθε διδακτικής ενότητας σχεδιάζονται για να νοηματοδοτήσουν θρησκευτικά την επιμέρους έννοια της διδακτικής ενότητας υπό το πρίσμα όμως της βασικής έννοιας.

5.    Στο Πρόγραμμα Σπουδών για κάθε Διδακτική Ενότητα περιλαμβάνονται στις ανάλογες στήλες:

·         Τα βασικά προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα, που αποσαφηνίζουν όσα οι μαθητές/ μαθήτριες θα πρέπει να γνωρίζουν ή να κάνουν (γνώσεις, δεξιότητες, στάσεις) επαρκώς μετά το τέλος του μαθήματος.

·         Τα βασικά κριτήρια αξιολόγησης της μαθησιακής διαδικασίας.

·         Η μέθοδος διδασκαλίας (βιωματική ή διερευνητική) και η αντίστοιχη θεματολογία των δραστηριοτήτων για κάθε στάδιό της.

Η μέθοδος, οι δραστηριότητες και το εκπαιδευτικό υλικό προσδιορίζονται αναλυτικότερα στον Οδηγό Εκπαιδευτικού.

Β. Παιδαγωγικές και διδακτικές οδηγίες

1. Η πλήρης εφαρμογή ενός νέου Προγράμματος Σπουδών είναι ένα πολύπλευρο και απαιτητικό εγχείρημα, για την επιτυχία του οποίου χρειάζεται η συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων και κυρίως των εκπαιδευτικών. Αναμφίβολα, θα απαιτηθεί χρόνος, επιμορφωτική προετοιμασία και συνεχής υποστήριξη κατά την εφαρμογή των νέων Προγραμμάτων Σπουδών στα Θρησκευτικά. Οι ρεαλιστικοί στόχοι, ο κατάλληλος προγραμματισμός, τα μικρά αλλά σταθερά βήματα είναι καλές πρακτικές για την περαιτέρω πορεία. Η ένταξη στη διδασκαλία των νέων μοντέλων οργάνωσης της τάξης και των νέων στρατηγικών μάθησης θα επιτευχθεί σταδιακά, καθώς ο εκπαιδευτικός θα αισθάνεται ασφαλής για να προχωρήσει. Θα ήταν ουτοπικό εάν ανέμενε κανείς τη χρήση όλων των προτεινόμενων διδακτικών στρατηγικών και μέσων από την πρώτη στιγμή της εφαρμογής.

2. Τα νέα Προγράμματα Σπουδών και οι αντίστοιχοι Οδηγοί Εκπαιδευτικού των Θρησκευτικών οδηγούν στη δημιουργική απελευθέρωση του εκπαιδευτικού, με γόνιμη ενίσχυση του παιδαγωγικού ρόλου και επαρκή υποστήριξη του διδακτικού έργου του, παρέχοντας χρηστικά εργαλεία για την εργασία του. Προτείνουν νέο τρόπο διδακτικής εργασίας, περισσότερο ελκυστικό, δημιουργικό, διερευνητικό, συνεργατικό και αποτελεσματικό. Ενθαρρύνουν τους διδάσκοντες για την ανάληψη πρωτοβουλιών κατά τον σχεδιασμό της διδασκαλίας-μάθησης, καθώς επίσης την επιλογή των κατάλληλων διδακτικών μέσων και υλικών. Περιλαμβάνουν επαρκή ενημέρωση για τις θεωρίες μάθησης και τις στρατηγικές διδασκαλίας που προτείνονται, καθώς επίσης για τις σύγχρονες διδακτικές προσεγγίσεις στο μάθημα των Θρησκευτικών. Προτείνουν ποικιλία διδακτικού υλικού και τη διδασκαλία μέσω της τέχνης. Προωθούν τη διαθεματικότητα και αξιοποιούν τις δυνατότητες των νέων ΤΠΕ. Συνυπολογίζουν τα νέα κοινωνικά και πολιτιστικά δεδομένα, προάγοντας τον σεβασμό στην ετερότητα και σε θεμιτό βαθμό τη διαπολιτισμικότητα. Απελευθερώνουν τον εκπαιδευτικό από τις δεσμεύσεις του γνωσιοκεντρικού και εξετασιοκεντρικού διδακτισμού. 

3.Το μάθημα, λόγω της υφής και της φιλοσοφίας του, απαιτείται να γίνεται σε συνεχές δίωρο στην Α και Β τάξη σε εβδομαδιαία βάση και δίωρο ανά δεκαπενθήμερο στην Γ τάξη. Ανεξάρτητα από τον προηγούμενο τρόπο της διδασκαλίας του με τα υπάρχοντα διδακτικά βιβλία ως τώρα, από εδώ και πέρα απαιτείται η χρήση των νέων διδακτικών εργαλείων και υλικών: 

Βιβλίο για τον εκπαιδευτικό του Λυκείου είναι το Πρόγραμμα Σπουδών. Εργαλείο εφαρμογής του είναι ο Οδηγός Εκπαιδευτικού για το Λύκειο, ο Οδηγός Εκπαιδευτικού για το Δημοτικό και το Γυμνάσιο και το Εκπαιδευτικό Υλικό. Όλα αυτά βρίσκονται στην ιστοσελίδα του ΙΕΠ (http://www.iep.edu.gr/index.php/el/?option=com_content&view=article&id=451).

Γ. Σχεδιασμός και βήματα στη διδασκαλία 

• Μελετούμε τους γενικούς σκοπούς της Θρησκευτικής Εκπαίδευσης στο Λύκειο και τη δομή του νέου Προγράμματος Σπουδών που βρίσκονται στην αρχή του Προγράμματος Σπουδών, καθώς και τους ειδικούς στόχους κάθε τάξης, που βρίσκονται στην αρχή των Θεματικών Ενοτήτων κάθε τάξης.

• Μελετούμε τη μεθοδολογία, όπως παρουσιάζεται στον Οδηγό Εκπαιδευτικού Λυκείου (σελίδα 42 κ.ε.). Στη διδασκαλία μας θα χρησιμοποιήσουμε Βιωματική ή Διερευνητική μέθοδο, που περιγράφονται εκεί.

• Στα πρώτα μαθήματα, τα οποία παρουσιάζουμε στα παιδιά, συζητούμε μαζί τους, δημιουργούμε ομάδες, τα βοηθούμε να ανιχνεύσουν το περιεχόμενο των εννοιών που θα μας απασχολήσουν (π.χ. με καταιγισμό ιδεών και στη συνέχεια συζήτηση και ανατροφοδότηση, με μεθόδους που βρίσκουμε στον Οδηγό Εκπαιδευτικού Γυμνασίου), διακρίνουμε ιδιαιτερότητες και παρανοήσεις.

• Μελετούμε τα Προσδοκώμενα Μαθησιακά Αποτελέσματα σε συνδυασμό με την Αξιολόγηση. Στο Λύκειο, ενόψει και των εξετάσεων, θα πρέπει να καλύψουμε όλα τα Προσδοκώμενα Μαθησιακά Αποτελέσματα κάθε Θεματικής Ενότητας και ιδιαίτερα αυτά που είναι αξιολογητέα. Για την αξιολόγηση του μαθητή είναι χρήσιμα τα περί αξιολόγησης στον Οδηγό Εκπαιδευτικού Δημοτικού – Γυμνασίου (σελίδα 229). Οι γραπτές δοκιμασίες πρέπει να ακολουθούν τη φιλοσοφία της διδασκαλίας, όπως αναπτύσσεται στις διδακτικές προτάσεις του Οδηγού, δηλαδή να ενεργοποιούν ανώτερες γνωστικές δεξιότητες, αποκλείοντας την τυπική αποστήθιση.

• Σχεδιάζουμε τη διδασκαλία μας, ανάλογα με τις μαθησιακές ανάγκες και το προφίλ κάθε τάξης, ακολουθώντας τα βήματα που περιγράφονται στις Μεθόδους – Δραστηριότητες. Χρησιμοποιούμε την ανάλυσή τους, που βρίσκεται στον Οδηγό Εκπαιδευτικού και ακολουθούμε τις δραστηριότητες που περιγράφονται εκεί. Ό,τι χρειάζεται για την εφαρμογή των δραστηριοτήτων του Οδηγού Εκπαιδευτικού, το βρίσκουμε στο υλικό που είναι αναρτημένο στην ιστοσελίδα του ΙΕΠ. Μπορούμε βέβαια να χρησιμοποιήσουμε δικές μας δραστηριότητες ή υλικό. Μπορούμε επίσης να χρησιμοποιήσουμε αντίστοιχα κείμενα και εικόνες από τα βιβλία που έχουν διανεμηθεί στους μαθητές.

Δ. Αξιολόγηση των μαθητών στο Λύκειο

Η αξιολόγηση αποτελεί βασική παιδαγωγική λειτουργία και συστατικό στοιχείο της εκπαιδευτικής πράξης. Σχετίζεται άμεσα με τους στόχους του ΠΣ, το περιεχόμενο του γνωστικού αντικειμένου και τη μεθοδολογία  προσέγγισής του. Πρόκειται για μια διαδικασία  που ενσωματώνεται στο σύνολο της διδακτικής και μαθησιακής πορείας, ξεδιπλώνεται σε όλες τις φάσεις  της και βοηθά να διαπιστωθεί η επίτευξη των Προσδοκώμενων Μαθησιακών Αποτελεσμάτων του μαθήματος. Σκοπός της είναι η παρώθηση του μαθητή / της μαθήτριας προς την κριτική αυτοαντίληψη, καθώς και η ανατροφοδότηση της διδασκαλίας και της μάθησης για την προαγωγή του εκπαιδευτικού έργου. Η αξιολόγηση είναι μια πολύπλοκη, πολυσύνθετη και εξαιρετικά υπεύθυνη ενέργεια του/της εκπαιδευτικού. Με μεθόδους και εργαλεία που παρέχει η θεωρία και η πρακτική της αξιολόγησης, ο/η εκπαιδευτικός παρατηρεί νηφάλια, μετρά αντικειμενικά, περιγράφει άρτια και αποτιμά την ατομική και ομαδική πρόοδο των μαθητών/μαθητριών, αλλά και τη διαδικασία της μάθησης σε όλες τις παραμέτρους της. Η αξιολόγηση βοηθά τον/την εκπαιδευτικό να παίρνει τις σωστές αποφάσεις (α) πριν την έναρξη της διδασκαλίας (διαγνωστική/αρχική αξιολόγηση), (β) κατά τη διάρκεια της διδασκαλίας (διαμορφωτική αξιολόγηση) και (γ) μετά το πέρας της διδασκαλίας (τελική αξιολόγηση).

Παραδοσιακά, στο ελληνικό σχολείο, κυριαρχεί η τελική-αθροιστική αξιολόγηση. Η αθροιστική αξιολόγηση επικεντρώνεται στο παρατηρήσιμο και μετρήσιμο αποτέλεσμα της εκπαίδευσης και αγνοεί τις εσωτερικές μαθησιακές διεργασίες του μαθητή / της μαθήτριας, όπως επίσης και τους παράγοντες, που επηρεάζουν και διαμορφώνουν τις διαδικασίες μάθησης και το μαθησιακό αποτέλεσμα. Η σημασία της επανατροφοδότησης για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της διδασκαλίας είναι πολύ μεγάλη. Θεωρείται η παιδαγωγικότερη λειτουργία της εκπαιδευτικής αξιολόγησης. Ενώ η  τελική αξιολόγηση χρησιμοποιείται στο τέλος ενός κεφαλαίου ή της σχολικής χρονιάς, η διαμορφωτική ή συνεχής αξιολόγηση διενεργείται σε όλες τις φάσεις της διδασκαλίας και του διδακτικού έτους, παρέχει πληροφόρηση και στοχεύει στη διαρκή ανατροφοδότηση· αποβλέπει σε όλους τους τομείς μάθησης (μαθησιακή αξιολόγηση) αλλά και σε μεταγνωστικές προσεγγίσεις (διαδικασία σκέψης).

Ο/Η εκπαιδευτικός παρακολουθεί την προσπάθεια και το έργο των μαθητών σε όλη τη διαδικασία της διδασκαλίας και αξιολογεί τον βαθμό επίτευξης των Προσδοκώμενων Μαθησιακών Αποτελεσμάτων.  Δίνει το στίγμα του σημείου που βρίσκεται ο/η κάθε μαθητής/μαθήτρια σε σχέση με αυτά. Αποτιμά ποσοτικά και ποιοτικά στοιχεία που προκύπτουν από την παρατήρηση, τις ατομικές και συλλογικές εργασίες, τους φακέλους εργασίας, την αυτοαξιολόγηση και τις γραπτές δοκιμασίες. Τα αποτελέσματα αυτής της διαδικασίας διαμορφώνουν και την τελική ή αθροιστική αξιολόγηση. Αν το αποτέλεσμα δεν είναι το επιδιωκόμενο,  τότε απαιτείται αναπροσαρμογή και αναδιαμόρφωση στις διδακτικές ενέργειες του/της εκπαιδευτικού, με στόχο πάντοτε την αποτελεσματική διδασκαλία. Τα αποτελέσματα της διαμορφωτικής αξιολόγησης χρησιμοποιούνται για να διαμορφώσουν τις περαιτέρω διδακτικές ενέργειες του/της εκπαιδευτικού, ενώ της τελικής αξιολόγησης για να αποτυπώσουν τα αποτελέσματα (βαθμολογία).

Προκειμένου να εξασφαλισθεί η αποτελεσματικότητα της αξιολόγησης αλλά και για την υπέρβαση πιθανών παρεξηγήσεων είναι σκόπιμο να έχει κανείς πάντα κατά νου τα παρακάτω βασικά σημεία:

-     Η αξιολόγηση δεν είναι έλεγχος

-     Από τα λάθη μας μαθαίνουμε

-     Η αξιολόγηση δεν είναι ατομική υπόθεση του διδάσκοντος/της διδάσκουσας

-     Η αξιολόγηση δεν είναι αυτοσκοπός.

Στον παρακάτω πίνακα περιγράφονται διάφορα επίπεδα (γνώση, κατανόηση, κριτική σκέψη, συνεργασία, στάσεις κ.λπ.) επίτευξης των Προσδοκώμενων Μαθησιακών Αποτελεσμάτων, που αποτελούν αντικείμενο αξιολόγησης από τον διδάσκοντα/την διδάσκουσα:

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ	Π ΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ
	Οι μαθητές/μαθήτριες θα μπορούν να:
Γνώση,  κατανόηση	-          Παρατηρούν και να περιγράφουν γεγονότα, φαινόμενα, αντικείμενα, ανθρώπους. -          Αναγνωρίζουν στοιχεία και φαινόμενα. -          Αποδίδουν τις σκέψεις τους με διαφορετική, ανά περίπτωση, μορφή κώδικα (προφορικός λόγος, γραπτός λόγος, ψηφιακά κ.λπ.). -          Γνωρίζουν και να χρησιμοποιούν ορθά έννοιες. -          Οργανώνουν και να σχηματοποιούν τη γνώση. -          Εξηγούν όσα γνωρίζουν. -          Μεταφέρουν με επιτυχία γνώσεις και εμπειρίες από τη μια γνωστική περιοχή στην άλλη. -          Κατανοούν και να χρησιμοποιούν τον γλωσσικό κώδικα των κοινωνικών επιστημών.
Επικοινωνία,  συνεργασία	-          Συνεργάζονται για την επίτευξη κοινών στόχων. -          Εκφράζουν ιδέες, συναισθήματα, προβλήματα. -          Αλλάζουν ρόλους. -          Επιδεικνύουν υπευθυνότητα και να διεκπεραιώνουν με επιτυχία τις εργασίες τους, στο χρονικό πλαίσιο που έχει τεθεί. -          Συμμερίζονται έμπρακτα τις απόψεις των άλλων.
Διερεύνηση,  κριτική σκέψη,  εναλλακτική σκέψη	-           Συλλέγουν, να οργανώνουν και να αξιολογούν πληροφορίες. -          Χρησιμοποιούν κριτήρια για να κρίνουν και να συγκρίνουν. -          Ασκούν κριτική σε ιδέες, κείμενα και πληροφορίες. -          Αναγνωρίζουν τη διαφορά ανάμεσα σε ένα πραγματικό γεγονός και μια αξιολογική κρίση. -          Διατυπώνουν ερωτήματα. -          Υποστηρίζουν τα επιχειρήματά τους με στοιχεία. -          Καταλήγουν σε συμπεράσματα μέσα από ανάλυση-σύνθεση δεδομένων. -          Αναζητούν πληροφορίες στο Διαδίκτυο με τρόπο ασφαλή και να διακρίνουν την αξιοπιστία των πηγών. -          Εκφράζονται δημιουργικά και πρωτότυπα. -          Επιλύουν προβλήματα. -          Έχουν μεταγνωστικές δεξιότητες.
Εφαρμογές στην καθημερινή ζωή	-          Εντοπίζουν το πρόβλημα- ζήτημα και να το αναλύουν. -          Συλλέγουν ιδέες και λύσεις και να τις ταξινομούν. -          Αναγνωρίζουν προκαταλήψεις και ιδεοληψίες. -          Αξιολογούν το αποτέλεσμα της ερευνητικής εργασίας, τη συνεργασία και τη μεθοδολογική ακρίβεια και συνέπεια. -          Λειτουργούν αυτοαποτελεσματικά (self-efficacy).
Στάσεις, αξίες, συμπεριφορές	-          Αναλαμβάνουν δράση στο  σχολικό και κοινοτικό περιβάλλον. -          Τηρούν κανόνες και δεσμεύσεις. -          Αναγνωρίζουν προκαταλήψεις και ιδεοληψίες σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο. -          Συμπεριφέρονται ισότιμα και δίκαια απέναντι στους άλλους. -          Αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες - ηγεσία και να επιδεικνύουν υπευθυνότητα. -          Επιδεικνύουν ευελιξία και προσαρμοστικότητα.

Εκτός από τις γνωστές μεθόδους και τεχνικές αξιολόγησης  (τεστ, διαγωνίσματα, ερωτήσεις κλπ) που χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα στο Λύκειο, ο/η εκπαιδευτικός μπορεί να χρησιμοποιήσει ένα πλήθος άλλων τεχνικών και μέσων που θα ενσωματώσει στη διδασκαλία και που θα τον/την βοηθήσουν στην αποτίμηση: της ανάκλησης της γνώσης και της κατανόησής της, της ικανότητας ανάλυσης, της συνθετικής και κριτικής σκέψης, της επίλυσης προβλημάτων, της πρακτικής εφαρμογής της γνώσης, της επιλογής προσωπικών αξιών και στάσεων, της αυτεπίγνωσης και της μετα-γνώσης.  Στον Οδηγό Εκπαιδευτικού στα Θρησκευτικά Δημοτικού-Γυμνασίου (2011, σσ. 229-247) μπορούμε να βρούμε άφθονο υλικό και ιδιαίτερα τεχνικές εναλλακτικής αξιολόγησης, κλείδες αυτοαξιολόγησης και ομαδοσυνεργατικής αξιολόγησης, δείγματα πινάκων διαβαθμισμένων κριτηρίων αξιολόγησης (ρούμπρικες), τεχνικές αξιολόγησης με χρήση ΤΠΕ κ.ά.

Πιο συγκεκριμένα, η αξιολόγηση βοηθά να εστιάσουμε στο τι έχουν ως δυνατότητα πλέον οι μαθητές μας να λένε και να κάνουν επαρκώς στο τέλος του μαθήματος, που δεν μπορούσαν να πουν και να κάνουν στην αρχή του. Σε αυτή τη βάση, διαμορφώνουμε τη μέθοδο διδασκαλίας, ώστε να πετύχει το παραπάνω μαθησιακό αποτέλεσμα.

Στη διάρκεια της διδασκαλίας, τα παιδιά προσεγγίζουν την έννοια στην οποία αναφέρεται το μάθημα, μέσα από τα βήματα επεξεργασίας που προβλέπει το Πρόγραμμα Σπουδών. Σε κάθε βήμα της μεθόδου που ακολουθούμε στη διδασκαλία μας, εργάζονται σε διαφορετικό επίπεδο, με ποικίλους τρόπους. Κατά συνέπεια, ανάλογα με τα Προσδοκώμενα Μαθησιακά Αποτελέσματα (Α στήλη) και το τι ζητείται να αξιολογηθεί ως αποτέλεσμα-κριτήριο αξιολόγησης (Β Στήλη), χρησιμοποιούμε το επίπεδο και τον τρόπο που εργάστηκαν (Γ στήλη), ώστε να τα αξιολογήσουμε. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται να δώσουμε στην ανάγνωση και ερμηνεία της Β στήλης, δηλαδή της Αξιολόγησης. Έχει σημασία ποιο είναι το  αποτέλεσμα που ζητείται να αξιολογηθεί. Αυτό φαίνεται στην αρχή κάθε φράσης (π.χ. Ανάλυση, Διατύπωση συλλογισμών κ.ά.). Για παράδειγμα στη Διδακτική Ενότητα 1.1 της Α΄ Λυκείου το πρώτο μαθησιακό αποτέλεσμα που ζητείται να αξιολογήσουμε είναι:

-       Έκφραση κριτικής στάσης σε θέματα θρησκευτικής αναζήτησης και πίστης.

Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να αξιολογήσουμε σε ποιο βαθμό ο κάθε μαθητής / η κάθε μαθήτρια στο τέλος του μαθήματος μπορεί επαρκώς να εκφράζει, με προφορικό ή γραπτό ή δημιουργικό τρόπο την κριτική του στάση σε θέματα θρησκευτικής αναζήτησης. Αυτό σημαίνει ότι στη διάρκεια του μαθήματος οι μαθητές/μαθήτριες αντιμετώπισαν κριτικά τέτοια θέματα και στην αξιολόγηση θα αξιολογήσουμε, στη διάρκεια ή στο τέλος του μαθήματος,  αν μπορούν σε μια παρόμοια κατάσταση ή δυσκολότερη να εκφραστούν κριτικά, χρησιμοποιώντας τις νέες γνώσεις που έμαθαν  στη διδασκαλία. Αυτό σημαίνει ότι στην αξιολόγηση δεν αξιολογούμε αν μπορούν να επαναλάβουν όσα είπαν και έκαναν στη διάρκεια του μαθήματος, αλλά σε ποιο βαθμό μπορούν να χρησιμοποιήσουν όσες νέες γνώσεις έμαθαν στη διδασκαλία.

Για παράδειγμα, στην παραπάνω ενότητα το θέμα της θρησκευτικής αναζήτησης και πίστης διδάσκεται σύμφωνα με τον Οδηγό Εκπαιδευτικού και στο βήμα «Βιώνοντας» και στο βήμα «Νοηματοδοτώντας» (και σε ένα μέρος και στο βήμα «Αναλύοντας»). Παρατίθενται εδώ οι προτεινόμενες δραστηριότητες και τονίζονται τα θέματα που προτείνονται να διδαχθούν και να αξιολογηθούν:

Βιώνοντας:

Έκφραση εμπειρίας των μαθητών/μαθητριών για την αναζήτηση.

-          «Μουσική δραστηριότητα-συμπλήρωση κενών». Δίνεται Φύλλο Εργασίας με τους στίχους του Αλκίνοου Ιωαννίδη, από το τραγούδι «Ο Προσκυνητής» αφήνοντας κενά για να συμπληρώσουν τις λέξεις ακούγοντας το τραγούδι (αγάπη, έρωτας, κάποιος ταξίδι, αναζήτηση, δρόμος, ψυχή που κυλά, προσευχή). Αφού ακούσουν το τραγούδι, οι μαθητές/μαθήτριες απαντούν στις παρακάτω ερωτήσεις: 1) Τι αναζητά ο προσκυνητής; 2) Πώς τα αναζητά, με ποιο τρόπο; και 3) Τι είναι η ζωή για τον προσκυνητή; Τι είναι αυτό που της δίνει νόημα;

-          Εναλλακτικά:

«Ερωτήσεις σε «TPS: Think, Pair, Share (σκέψου, συζήτησε, μοιράσου)» με θέμα ένας ναυαγός σε νησί (προβολή αποσπάσματος ταινίας «Ο Ναυαγός»). Ποιες είναι οι ανάγκες του, τι αναζητάει, τι πρέπει να κάνει για να επιβιώσει;

Νοηματοδοτώντας:

Θεμελιώδη υπαρξιακά ερωτήματα και η απάντηση της θρησκείας. Διαπίστωση της καθολικότητας του θρησκευτικού φαινομένου.

-          «TPSS: Think, Pair, Square, Share (σκέψου, συζήτησε ανά 2 και ανά 4, μοιράσου)». Δίνονται ή προβάλλονται εικόνες με ανθρώπους που λατρεύουν με διάφορους τρόπους τον Θεό ή εικόνες με σύγχρονους ανθρώπους που απευθύνονται στον Θεό (αθλητές/αθλήτριες, καλλιτέχνες, διανοούμενοι/διανοούμενες). Οι μαθητές/μαθήτριες εφαρμόζουν την τεχνική με βάση τις ερωτήσεις: Τι σκέφτεται, ποια αισθήματα έχει, γιατί το κάνει, πού βρίσκεται ο Θεός για αυτούς;

-          Εναλλακτικά:

Με αφορμή ένα τραγούδι, π.χ. Joan Osborne, «What if God was one of us», οι μαθητές/μαθήτριες γράφουν σε αυτοκόλλητα χαρτάκια μέχρι 2 ερωτήσεις προς τον Θεό. Στη συνέχεια τα κολλούν πάνω σε ένα μεγάλο χάρτινο ερωτηματικό που έχουν τοποθετήσει στον πίνακα και τα διαβάζουν. Αναστοχάζονται διαβάζοντας (μπορεί να διαβάσει δυνατά ο/η εκπαιδευτικός) τις ερωτήσεις των άλλων απαντώντας στη συνέχεια στις εξής ερωτήσεις: 1) Ποια είναι τα θεμελιώδη ερωτήματα του ανθρώπου, για τα οποία όλοι αναζητούν απαντήσεις; και 2) Δίνει σε αυτά απαντήσεις η θρησκεία;

Η αξιολόγηση γίνεται α) στη διάρκεια του μαθήματος, β) στο τέλος του μαθήματος γ) στη γραπτή επαναληπτική εξέταση/ στις ετήσιες γραπτές εξετάσεις.

Διάρκεια του μαθήματος:

Ο/Η εκπαιδευτικός χρησιμοποιεί τις ερωτήσεις που δίνονται στις παραπάνω προτεινόμενες δραστηριότητες και αξιολογεί τις απαντήσεις των μαθητών και μαθητριών.

Τέλος του μαθήματος:

Ο/Η εκπαιδευτικός χρησιμοποιεί τις δραστηριότητες που προτείνονται στο βήμα «Εφαρμόζοντας», στον Οδηγό Εκπαιδευτικού:

Εφαρμόζοντας

-«Αντιγνωμίες» σε ζευγάρια ενώπιον της ολομέλειας. Κάθε μαθητής/ μαθήτρια παίρνει μία κάρτα ρόλου (π.χ. ενός πιστού χριστιανού που εκκλησιάζεται, ενός πιστού μη θρησκευόμενου κ.λπ.). Ζητείται να σκεφτούν με βάση τον ρόλο που ανέλαβαν και όσα έχουν προηγηθεί στο μάθημα και να επιχειρηματολογήσουν για το εξής θέμα: «Τι δίνει νόημα στη ζωή μου;». Αφού σκεφτούν και γράψουν για τρία λεπτά τα επιχειρήματά τους ζητείται να σηκωθούν δύο και να εκφράσουν με τη σειρά τις απόψεις τους και να διαλεχθούν κρίνοντας τις θέσεις του άλλου/της άλλης. Δίνεται συγκεκριμένος χρόνος για την αντιγνωμία του ζευγαριού και ακολουθεί συζήτηση με την ολομέλεια. Μπορεί να επαναληφθεί με άλλο ζευγάρι. Αν δεν υπάρχει χρόνος μπορεί να δημιουργηθούν από την αρχή ζευγάρια και να διαλεχθούν ταυτόχρονα. Αφού λήξει ο χρόνος, ερωτώνται όλοι α) Πώς ένιωσαν, β) Ποια γνώμη είχε βαρύτητα και γιατί και γ) Ποιο είναι το νόημα της ζωής για αυτούς/αυτές και αν επηρεάστηκαν από όσα άκουσαν και έζησαν στις «αντιγνωμίες»;

-          Εναλλακτικά:

Γράφουν μια σελίδα ημερολογίου ή μία επιστολή με θέμα: «Οριακές στιγμές κι αναζητήσεις του Θεού».

Γραπτή επαναληπτική εξέταση/ ετήσιες γραπτές εξετάσεις

Ως προς τις γραπτές ανακεφαλαιωτικές εξετάσεις κατά τη διάρκεια του διδακτικού έτους, καθώς επίσης τις γραπτές προαγωγικές και απολυτήριες εξετάσεις στο τέλος του διδακτικού έτους και ειδικότερα ως προς τα ζητήματα που αφορούν στην εξεταστέα ύλη, τη διαδικασία των εξετάσεων και τη δομή και το είδος των ερωτήσεων, ισχύουν όσα ορίζονται στο Π.Δ. 46/2016 (ΦΕΚ74/22-04-2016) για το Γενικό Λύκειο και στο Π.Δ. 56/2016 (ΦΕΚ91/19-05-2016) για τα ΕΠΑΛ.

Κατά τη διατύπωση των ερωτήσεων προσέχουμε ώστε να προκύπτουν και να ακολουθούν τη φιλοσοφία όσων αναφέρονται παραπάνω. Τα θέματα διατυπώνονται ανάλογα με την Ομάδα Θεμάτων.  Για παράδειγμα στην Α ομάδα θα μπορούσε να διατυπωθεί ως εξής:

Να σημειώσετε αν συμφωνείτε ή διαφωνείτε με τις παρακάτω φράσεις, δικαιολογώντας σύντομα (1-3) την απάντηση σας:

1. Όλοι οι άνθρωποι αναζητούν τον Θεό.  ΣΥΜΦΩΝΩ/ΔΙΑΦΩΝΩ

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………

2. Όλοι οι άνθρωποι αναζητούν απάντηση στα υπαρξιακά τους ερωτήματα στη θρησκεία. ΣΥΜΦΩΝΩ/ΔΙΑΦΩΝΩ

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Στη Β ομάδα θα μπορούσε να διατυπωθεί ως εξής:

1) «Η θρησκευτικότητα είναι φυσική ανάγκη του ανθρώπου - ανάγκη ορμέμφυτη, ενστικτώδης»

                                                   Γιανναράς, Χ. (2006). Ενάντια στη θρησκεία. Αθήνα: Ίκαρος, σ. 11

Χρησιμοποιώντας τις γνώσεις σας, να διατυπώσετε κριτικά τη γνώμη σας για την άποψη του Χρ. Γιανναρά.

Σύμφωνα με τα παραπάνω, σε κάθε Διδακτική Ενότητα τα βήματα της μεθόδου αναδεικνύουν και τα κριτήρια αξιολόγησης του βαθμού επίτευξης των μαθησιακών αποτελεσμάτων.

Συγκεκριμένα στη Βιωματική μέθοδο, στο βήμα «Νοηματοδοτώντας», έχουν  συνδέσει την εμπειρία τους με τον θρησκευτικό χαρακτήρα της έννοιας που μελετούν και έχουν μάθει το νόημα των εννοιών, ορισμούς, γεγονότα που προσδίδουν στην έννοια που μελέτησαν θρησκευτική χροιά και περιεχόμενο. Έχουν μελετήσει  κείμενα έχουν πιθανώς συμπληρώσει ένα φύλλο εργασίας

Στο «Αναλύοντας» έχουν αντιληφθεί τον σκοπό, τον ρόλο, και τη λειτουργία της έννοιας που επεξεργάστηκαν, έχουν εκφράσει τη γνώμη τους, έχουν βρει ομοιότητες και διαφορές, έχουν πιθανώς διαμορφώσει προσωπική άποψη και έχουν σταθεί κριτικά απέναντι σ’ αυτήν.

Στο «Εφαρμόζοντας», έχουν αναστοχαστεί, αξιολογήσει και ίσως επαναπροσδιορίσει απόψεις και στάσεις.

Στη διερευνητική μέθοδο, στο «Εφαρμόζοντας» έχουν βιώσει την έννοια, όπως την αντιλαμβάνονται, σε διαφορετικές καταστάσεις, στη ζωή τους, στην κοινωνία, στον κόσμο. Έχουν ανακαλύψει πιθανές προκλήσεις και δυσκολίες που παρουσιάζει η έννοια,  αν τοποθετηθεί σε διαφορετικές συνθήκες και σε θρησκευτικό πλαίσιο.

Στο «Αναπλαισιώνοντας» έχουν εφαρμόσει την έννοια σε μια συγκεκριμένη θρησκευτική κατάσταση. Έχουν κατανοήσει την έννοια που μελέτησαν στο πλαίσιο της θρησκείας και έχουν αναγνωρίσει ζητήματα που εγείρονται από αυτήν σε σχέση με τα ίδια.

Στο «Αξιολογώντας» έχουν διαμορφώσει αξιολογικές κρίσεις που βασίζονται σε γεγονότα και επιχειρήματα πιθανώς και με τους δύο τρόπους: από τη μεριά του πιστού (από «μέσα») και «εξωτερικά», μέσω συνεργασίας και διαλόγου,

Επομένως, στη γραπτή τελική αξιολόγηση (το τεστ, το διαγώνισμα), τα παιδιά θα αξιολογηθούν με τη χρήση ίδιων μεθόδων εργασίας, σε ίδιο ή παρόμοιο υλικό. Θα χρησιμοποιήσουμε τεχνικές αξιολόγησης που έχουμε ήδη εφαρμόσει στην τάξη, και τις οποίες γνωρίζουν οι μαθητές από το μάθημά τους.

Συμπερασματικά, αφού στο τέλος κάθε μαθήματος αξιολογήσαμε τη γνώση και την εργασία των παιδιών με ερωτήσεις, αποτύπωση κρίσεων, απόψεων, ορισμών, επεξηγήσεων κλπ., τις ίδιες τεχνικές αξιολόγησης θα χρησιμοποιήσουμε στο τεστ ή στο διαγώνισμα. Μπορούμε να δώσουμε ένα κείμενο για συμπλήρωση κενών, αντιστοίχιση, σύντομη έκφραση γνώμης, αναζήτηση κριτηρίων και δεδομένων, ιεράρχηση εννοιών, κινήτρων ή γεγονότων. Μπορούμε να δώσουμε προτάσεις και να ζητήσουμε αιτιολογημένη απάντηση για το αν είναι σωστές ή λάθος. Μπορούμε επίσης να δώσουμε σύντομο κείμενο με ερωτήσεις που θα βοηθήσουν τα παιδιά να το προσεγγίσουν με κριτήρια, όπως για παράδειγμα, να εντοπίσουν συγκεκριμένες έννοιες, να τις ιεραρχήσουν, να τις εξηγήσουν, να δώσουν ορισμό, παραδείγματα, να εφαρμόσουν αυτά που αναφέρονται σε διαφορετική εποχή ή συνθήκες, να διαπιστώσουν την ύπαρξη διλημμάτων, να λύσουν μια υπόθεση, να τη συνεχίσουν, να διατυπώσουν κρίσεις και προτάσεις. (Περισσότερα για τις τεχνικές αξιολόγησης υπάρχουν στον Οδηγό Εκπαιδευτικού Δημοτικού – Γυμνασίου, σελ. 240 κ.ε.)

Δεν περιορίζουμε, όμως, την αξιολόγηση μόνο στα επαναληπτικά τεστ και τις τελικές εξετάσεις. Είναι σημαντικό και αναγκαίο η διαδικασία της αξιολόγησης να γίνεται την ίδια ημέρα, με το πέρας κάθε ενότητας, ούτως ώστε να είμαστε σε θέση να διακρίνουε τον βαθμό κατανόησης και ανταπόκρισης των μαθητών/μαθητριών σύμφωνα με τα προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα. Αν η αξιολόγηση πραγματοποιηθεί στο επόμενο μάθημα, αυτό που ουσιαστικά θα πετύχουμε είναι ο έλεγχος της μνήμης των μαθητών/μαθητριών του, και όχι  των δεξιοτήτων που αποκτήθηκαν, ούτε και των προσωπικών στάσεων που εκφράστηκαν. Στο σημείο αυτό, διευκρινίζεται ότι η φάση της «αξιολόγησης», η οποία εμφανίζεται στις διδακτικές ενότητες που αναπτύσσονται με τη διερευνητική μέθοδο, αποτελεί καταληκτήρια φάση της προτεινόμενης διδακτικής μεθόδου. Στη φάση αυτή, οι ίδιοι/ίδιες οι μαθητές/μαθήτριες προβαίνουν σε αξιολογικές εργασίες που αφορούν  τη διδακτική ενότητα που επεξεργάζονται.

Θέματα στις γραπτές προαγωγικές και απολυτήριες εξετάσεις

Τα θέματα στις γραπτές εξετάσεις στα Θρησκευτικά Λυκείου είναι απαραίτητο να λαμβάνουν υπόψη τους:

·          Το πλαίσιο, το περιεχόμενο, τους σκοπούς και τη μεθοδολογία της θρησκευτικής εκπαίδευσης στο Λύκειο με βάση το νέο Πρόγραμμα Σπουδών στα Θρησκευτικά Λυκείου,

·          Τα προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα και τις θεματικές ενότητες κάθε τάξης

·          Τα βασικά κριτήρια αξιολόγησης της μαθησιακής διαδικασίας, όπως προβλέπονται με βάση τα νέα Προγράμματα Σπουδών

·          Τη μέθοδο διδασκαλίας (βιωματική ή διερευνητική) και την αντίστοιχη θεματολογία των δραστηριοτήτων για κάθε στάδιό της.

·          Το περιεχόμενο και τους τρόπους αξιολόγησης

·          Τον τυπικό τρόπο προσδιορισμού των θεμάτων ή ερωτήσεων αξιολόγησης στις γραπτές προαγωγικές και απολυτήριες εξετάσεις, όπως ορίζεται από το σχετικό Π.Δ.

·          την εξεταστέα ύλη του μαθήματος ανά τύπο Λυκείου

Προδιαγραφές για τη διαμόρφωση των θεμάτων

Τα θέματα είναι ανάγκη να είναι διατυπωμένα με ακρίβεια και σαφήνεια^. να απο­φεύ­γονται οι γενικόλογες διατυπώσεις, ο μακροπερίοδος και σύνθετος λόγος, η επα­νά­λη­ψη λέξεων, αδόκιμων εκφράσεων και λέξεων, των οποίων τη σημασία μπορεί να αγνοούν οι μαθητές. Σε κάθε περίπτωση χρειάζεται να χρησιμοποιείται όχι ακαδη­μαϊ­κή ή δύσκολη θεολογική ορολογία, αλλά λεξιλόγιο συμβατό με το επίπεδο των μα­θητών και με την ορολογία του Προγράμματος Σπουδών. Ο σαφής και απλός τρόπος διατύπωσης διευκολύνει την ταχεία κατανόηση του θέματος, καθορίζει με ακρίβεια τα ζητούμενα και κατ’ επέκταση λαμβάνεται μέριμνα, ώστε να μην υπάρχουν πα­ρα­νοήσεις. Σε κάθε θέμα αναγράφεται η βαθμολογία, όπως ορίζεται από το Π.Δ. Οι απαντήσεις αξιολογούνται με βάση τη διδαχθείσα ύλη σύμφωνα με τα περιεχόμενα του νέου Προγράμματος Σπουδών στα Θρησκευτικά Λυκείου.

Η γραπτή προαγωγική εξέταση στα «Θρησκευτικά» μπορεί να περιλαμβάνει δύο ομάδες θε­μά­των.

Στην πρώτη ομάδα ενδεικτικοί τύποι ερωτήσεων μπορεί να είναι:

α.   Ερώτηση πολλαπλής επιλογής (ερώτηση επιλογής της σωστής απάντησης, ερώτηση πολλαπλής επιλογής ή πολλών επιλογών)

β.   Ερώτηση κατάταξης/ταξινόμηση

γ.    Ερώτηση συμπλήρωσης κενού (σε προτάσεις ή σε ολόκληρη παράγραφο πραγμα­τι­κή από το βιβλίο ή πρωτότυπη σύνθεση)

δ.    Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου «σωστό-λάθος», «συμφωνώ-διαφωνώ»

Η δεύτερη ομάδα μπορεί να περιλαμβάνει δύο θέματα με αντίστοιχες ερωτήσεις ευρύτερης ανά­πτυ­ξης, με τις οποίες ελέγχεται η ικανότητα των μαθητών για συνθετική και κριτική ανά­λυση, όπως και η δυνατότητα διασύνδεσης γνώσεων, γεγονότων και διαδικασιών.

Με τις ερωτήσεις αυτές, οι οποίες αφορούν σε γνώσεις και ανώτερες γνωστικές δεξιό­τη­τες, ελέγχεται η ικανότητα των μαθητών να κατανοούν, να αναλύουν, να ερμη­νεύ­ουν και να διασυνδέουν γνώσεις σχετικά με τις έννοιες που επεξεργάστηκαν και συνακόλουθα να είναι σε θέση να εκφράζουν κριτικά και να προεκτείνουν τις γνώσεις και δεξιότητές τους.

Στις ερωτήσεις και των δύο ομάδων μπορούν να δίνονται πηγές πληροφοριών (π.χ. προσιτό κείμενο σε μετάφραση, ει­κονογραφικά θέματα κ.ά.), εφόσον δεν ελέγχεται η δηλωτική γνώση, για να υλοποιηθούν αποδο­τικό­τε­ρα τα παραπάνω. Στη δεύτερη ομάδα, οι ερωτήσεις ανοικτής και εκτεταμένης ανάπτυξης θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν με­σαίας δυσκολίας, εφόσον οι απαντήσεις σε αυτές προϋποθέτουν αναπαραγωγή, επε­ξερ­γασία και σύνθεση γνώσεων με πληρότητα, σαφήνεια και ακρίβεια. Σημειωτέον ότι οι ερωτήσεις απαιτούν απαντήσεις, οι οποίες δεν πρέπει να υπερβαίνουν τους είκοσι (20) έως τριάντα (30) στίχους η καθεμία. Η υπέρβαση του ενδεικτικού αυτού ορίου δεν συ­νε­πάγεται αρνητική βαθμολόγηση.

Ακολουθεί Πίνακας των Θεματικών Ενοτήτων με τις ώρες ανά τάξη, σύμφωνα με το ισχύοντα Ωρολόγια Προγράμματα στα Γενικά, Εσπερινά, Μουσικά και Καλλιτεχνικά Λύκεια, καθώς και στα Ημερήσια και Εσπερινά ΕΠΑΛ.

Πρόγραμμα Σπουδών στα Θρησκευτικά Γενικού Λυκείου

Α΄ Τάξη Θρησκεία και σύγχρονος άνθρωπος (50 ώρες)		Β΄ Τάξη Θρησκεία και κοινωνία (50 ώρες)		Γ΄ Τάξη Θρησκεία και σύγχρονος κόσμος (24 ώρες)
ΑΝΘΡΩΠΟΣ/ΠΡΟΣΩΠΟ	Αναζήτηση του Θεού Αυτογνωσία Επικοινωνία Ήθος Αγιότητα	ΘΕΟΣ	Αποκάλυψη Δημιουργία Βίωμα Λύτρωση Αθεΐα	ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ	Επιστήμη Τεχνολογία Γενετική Οικολογία
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΤΗΤΑ	Πίστη Λατρεία Προσευχή Γιορτή Σωτηρία	ΘΡΗΣΚΕΙΑ	Ιερότητα Ανταμοιβή Παράδοση Μύηση Ιεροσύνη/Ιερατείο	ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ	Πλούτος Εργασία Συμβίωση Επανάσταση
ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ	Εκκλησία Ευχαριστία Ενότητα Ταυτότητα Όρια/νόμος	ΚΟΙΝΩΝΙΑ	Πολίτης Στερεότυπα Πολυπολιτισμικότητα Διάλογος Εκκοσμίκευση	ΟΡΑΜΑ	Ειρήνη Δικαιοσύνη Ευτυχία Μεταμόρφωση
ΑΞΙΕΣ	Ελευθερία Αγάπη Δικαιώματα Ισότητα Ευθύνη	ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ	Γλώσσα Μύθος Έκφραση Ιστορία Οικουμενικότητα
ΚΑΚΟ	Αμαρτία Θάνατος Αδικία Φανατισμός Υποδούλωση/εξάρτηση	ΗΘΙΚΗ	Βιοηθική Έρωτας Ζωή Συγχώρηση Ετερότητα

Πρόγραμμα Σπουδών στα Θρησκευτικά Εσπερινού Λυκείου

Οι προτεινόμενες θεματικές ενότητες για την Α΄ τάξη επισημαίνονται κίτρινο (24 ώρες), για τη Β΄ τάξη με μπλε (24 ώρες)

για την Γ΄ τάξη με πράσινο (24 ώρες) και την Δ΄ τάξη με φούξια (24 ώρες)

Θρησκεία και σύγχρονος άνθρωπος		Θρησκεία και κοινωνία		Θρησκεία και σύγχρονος κόσμος
ΑΝΘΡΩΠΟΣ/ΠΡΟΣΩΠΟ	Αναζήτηση του Θεού Αυτογνωσία Επικοινωνία Ήθος Αγιότητα	ΘΕΟΣ	Αποκάλυψη Δημιουργία Βίωμα Λύτρωση Αθεΐα	ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ	Επιστήμη Τεχνολογία Γενετική Οικολογία
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΤΗΤΑ	Πίστη Λατρεία Προσευχή Γιορτή Σωτηρία	ΘΡΗΣΚΕΙΑ	Ιερότητα Ανταμοιβή Παράδοση Μύηση Ιεροσύνη/Ιερατείο	ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ	Πλούτος Εργασία Συμβίωση Επανάσταση
ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ	Εκκλησία Ευχαριστία Ενότητα Ταυτότητα Όρια/νόμος	ΚΟΙΝΩΝΙΑ	Πολίτης Στερεότυπα Πολυπολιτισμικότητα Διάλογος Εκκοσμίκευση	ΟΡΑΜΑ	Ειρήνη Δικαιοσύνη Ευτυχία Μεταμόρφωση
ΑΞΙΕΣ	Ελευθερία Αγάπη Δικαιώματα Ισότητα Ευθύνη	ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ	Γλώσσα Μύθος Έκφραση Ιστορία Οικουμενικότητα
ΚΑΚΟ	Αμαρτία Θάνατος Αδικία Φανατισμός Υποδούλωση/εξάρτηση	ΗΘΙΚΗ	Βιοηθική Έρωτας Ζωή Συγχώρηση Ετερότητα

Πρόγραμμα Σπουδών στα Θρησκευτικά Μουσικού & Καλλιτεχνικού Λυκείου

Οι προτεινόμενες θεματικές ενότητες επισημαίνονται με κίτρινο

Α΄ Τάξη Θρησκεία και σύγχρονος άνθρωπος (24 ώρες)		Β΄ Τάξη Θρησκεία και κοινωνία (24 ώρες)		Γ΄ Τάξη Θρησκεία και σύγχρονος κόσμος (24 ώρες)
ΑΝΘΡΩΠΟΣ/ΠΡΟΣΩΠΟ	Αναζήτηση του Θεού Αυτογνωσία Επικοινωνία Ήθος Αγιότητα	ΘΕΟΣ	Αποκάλυψη Δημιουργία Βίωμα Λύτρωση Αθεΐα	ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ	Επιστήμη Τεχνολογία Γενετική Οικολογία
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΤΗΤΑ	Πίστη Λατρεία Προσευχή Γιορτή Σωτηρία	ΘΡΗΣΚΕΙΑ	Ιερότητα Ανταμοιβή Παράδοση Μύηση Ιεροσύνη/Ιερατείο	ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ	Πλούτος Εργασία Συμβίωση Επανάσταση
ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ	Εκκλησία Ευχαριστία Ενότητα Ταυτότητα Όρια/νόμος	ΚΟΙΝΩΝΙΑ	Πολίτης Στερεότυπα Πολυπολιτισμικότητα Διάλογος Εκκοσμίκευση	ΟΡΑΜΑ	Ειρήνη Δικαιοσύνη Ευτυχία Μεταμόρφωση
ΑΞΙΕΣ	Ελευθερία Αγάπη Δικαιώματα Ισότητα Ευθύνη	ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ	Γλώσσα Μύθος Έκφραση Ιστορία Οικουμενικότητα
ΚΑΚΟ	Αμαρτία Θάνατος Αδικία Φανατισμός Υποδούλωση/εξάρτηση	ΗΘΙΚΗ	Βιοηθική Έρωτας Ζωή Συγχώρηση Ετερότητα

Πρόγραμμα Σπουδών στα Θρησκευτικά Ημερήσιου ΕΠΑΛ

Οι προτεινόμενες θεματικές ενότητες για την Α΄ και Β΄ τάξη επισημαίνονται με κίτρινο

Α΄ Τάξη Θρησκεία και σύγχρονος άνθρωπος (50 ώρες)		Β΄ Τάξη Θρησκεία και κοινωνία (24 ώρες)		Β΄ Τάξη Θρησκεία και σύγχρονος κόσμος
ΑΝΘΡΩΠΟΣ/ΠΡΟΣΩΠΟ	Αναζήτηση του Θεού Αυτογνωσία Επικοινωνία Ήθος Αγιότητα	ΘΕΟΣ	Αποκάλυψη Δημιουργία Βίωμα Λύτρωση Αθεΐα	ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ	Επιστήμη Τεχνολογία Γενετική Οικολογία
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΤΗΤΑ	Πίστη Λατρεία Προσευχή Γιορτή Σωτηρία	ΘΡΗΣΚΕΙΑ	Ιερότητα Ανταμοιβή Παράδοση Μύηση Ιεροσύνη/Ιερατείο	ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ	Πλούτος Εργασία Συμβίωση Επανάσταση
ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ	Εκκλησία Ευχαριστία Ενότητα Ταυτότητα Όρια/νόμος	ΚΟΙΝΩΝΙΑ	Πολίτης Στερεότυπα Πολυπολιτισμικότητα Διάλογος Εκκοσμίκευση	ΟΡΑΜΑ	Ειρήνη Δικαιοσύνη Ευτυχία Μεταμόρφωση
ΑΞΙΕΣ	Ελευθερία Αγάπη Δικαιώματα Ισότητα Ευθύνη	ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ	Γλώσσα Μύθος Έκφραση Ιστορία Οικουμενικότητα
ΚΑΚΟ	Αμαρτία Θάνατος Αδικία Φανατισμός Υποδούλωση/εξάρτηση	ΗΘΙΚΗ	Βιοηθική Έρωτας Ζωή Συγχώρηση Ετερότητα

Πρόγραμμα σπουδών στα Θρησκευτικά Εσπερινού ΕΠΑΛ

Οι προτεινόμενες θεματικές ενότητες για τη Β΄ τάξη επισημαίνονται με κίτρινο

Β΄ Τάξη Θρησκεία και σύγχρονος άνθρωπος (24 ώρες)		Β΄ Τάξη Θρησκεία και κοινωνία		Β΄ Τάξη Θρησκεία και σύγχρονος κόσμος
ΑΝΘΡΩΠΟΣ/ΠΡΟΣΩΠΟ	Αναζήτηση του Θεού Αυτογνωσία Επικοινωνία Ήθος Αγιότητα	ΘΕΟΣ	Αποκάλυψη Δημιουργία Βίωμα Λύτρωση Αθεΐα	ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ	Επιστήμη Τεχνολογία Γενετική Οικολογία
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΤΗΤΑ	Πίστη Λατρεία Προσευχή Γιορτή Σωτηρία	ΘΡΗΣΚΕΙΑ	Ιερότητα Ανταμοιβή Παράδοση Μύηση Ιεροσύνη/Ιερατείο	ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ	Πλούτος Εργασία Συμβίωση Επανάσταση
ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ	Εκκλησία Ευχαριστία Ενότητα Ταυτότητα Όρια/νόμος	ΚΟΙΝΩΝΙΑ	Πολίτης Στερεότυπα Πολυπολιτισμικότητα Διάλογος Εκκοσμίκευση	ΟΡΑΜΑ	Ειρήνη Δικαιοσύνη Ευτυχία Μεταμόρφωση
ΑΞΙΕΣ	Ελευθερία Αγάπη Δικαιώματα Ισότητα Ευθύνη	ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ	Γλώσσα Μύθος Έκφραση Ιστορία Οικουμενικότητα
ΚΑΚΟ	Αμαρτία Θάνατος Αδικία Φανατισμός Υποδούλωση/εξάρτηση	ΗΘΙΚΗ	Βιοηθική Έρωτας Ζωή Συγχώρηση Ετερότητα