ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ

Ο Γ.Γ. ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Γ. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ ΜΙΛΑ ΣΤΗΝ “Π”: “Τις αλλαγές στα Θρησκευτικά τις κάνουν χριστιανοί ορθόδοξοι”

Όλοι οι επιστήμονες, οι θεολόγοι που προχώρησαν στις αλλαγές στο μάθημα των Θρησκευτικών είναι χριστιανοί ορθόδοξοι. Το παραπάνω έχει την ανάγκη να διευκρινίζει διαρκώς ο Γενικός Γραμματέας Θρησκευμάτων του Υπουργείου Παιδείας, κ. Γιώργος Καλαντζής, ο οποίος σε συνέντευξή του στην «Π» τονίζει πως ο νόμος καθορίζει τι διδάσκεται στο σχολείο. Αν ο γονέας απαιτεί να αποφασίζει ο ίδιος το τι θα διδαχθεί, «τότε έχουμε σοβαρό πρόβλημα και ως κοινωνία και θα έχουμε ακόμα μεγαλύτερο ως εκπαιδευτικό σύστημα».

Ο κ. Καλαντζής ήταν ο ομιλητής στην εκδήλωση διαλόγου με θέμα «Δημοκρατία και ανθρώπινα δικαιώματα: Προκλήσεις, προοπτικές», που οργάνωσε χθες στο Ηράκλειο το Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών. Η συνέντευξη που παραχώρησε στην «Π» έχει ως εξής:

– Είστε ο άνθρωπος που «κρύβεται» πίσω από τη μεταρρύθμιση στο μάθημα των Θρησκευτικών.

«Τη μεταρρύθμιση την κάνουν οι επιστήμονες, εγώ δεν είμαι θεολόγος. Οι άνθρωποι που έκαναν τη μεταρρύθμιση είναι οι άνθρωποι που ξενύχτησαν διαβάζοντας και δεν το έκανα εγώ αυτό. Το άθλημα της “δαφνοκλοπής”, που είναι και πολύ της μόδας στην πολιτική, με βρίσκει πολύ απέναντι. Τη δουλειά και το ξενύχτι, την αγάπη για τα παιδιά, την προσπάθεια να γίνουν τα πράγματα σωστά την κάνουν θεολόγοι, εκπαιδευτικοί, χριστιανοί ορθόδοξοι όλοι. Σε αυτούς αξίζουν τα συγχαρητήρια ή οι διαφωνίες.»

– Έχετε την ανάγκη να το διευκρινίσετε ότι είναι χριστιανοί ορθόδοξοι;

«Ναι. Γιατί έχω βαρεθεί την υποκρισία. Βγαίνουν κάποιοι και λένε, δε με ενδιαφέρουν οι προθέσεις τους, «εμείς οι ορθόδοξοι λέμε». Όταν λες «εμείς οι ορθόδοξοι λέμε» είναι σα να υπονοείς ότι ο άλλος δεν είναι. Αν είναι να προχωρήσουμε σε αποκαλύψεις τι είναι και τι δεν είναι ο άλλος, ας το κάνουμε για όλους. Γιατί εδώ έχει επιχειρηθεί να εμφανιστεί ότι από τη μια μεριά είναι οι ορθόδοξοι, θύλακες της Ορθόδοξης πίστης και της ορθοδοξίας που λέμε το α, το β ή το γ και από την άλλη είναι κάποιοι που δεν είναι ορθόδοξοι και προσπαθούν μάλιστα να το διαστρεβλώσουν κιόλας. Αυτή όμως δεν είναι σοβαρή επιστημονική συζήτηση, αυτή είναι μια πολιτικού περιεχομένου συζήτηση».

– Υπάρχουν αντιδράσεις, όμως, και από γονείς, για το μάθημα.

Βεβαίως, και είναι φυσιολογικό να υπάρχουν. Θα μου έκανε εντύπωση αν δεν υπάρχουν. Πολλοί από όσους αντιδρούν έχουν πολύ καλές προθέσεις, έχουν γνήσιους δισταγμούς, αντιρρήσεις, αμφιβολίες, φόβους και αυτό είναι φυσιολογικό να συμβαίνει. Όταν έχεις μία μεταρρύθμιση που αλλάζει βιβλία, προγράμματα σπουδών σε όλα τα μαθήματα, βεβαίως θα υπάρχουν και αυτά. Βλέπω θετικά το ότι το μάθημα προκαλεί τέτοιου είδους συζητήσεις. Αυτό δείχνει ότι είναι ένα ζωντανό μάθημα που ενδιαφέρει την κοινωνία και αλίμονο αν κάποιος δεν έχει αντιρρήσεις. Να τις έχει, να τις πει, να δίνονται και απαντήσεις. Δεν μπορούμε να ζούμε σε ένα κόσμο ομοφωνίας. Δεν είναι Δημοκρατία αυτό. Άλλο αυτό, όμως, και άλλο κάποιος να θέλει να εφαρμόσει τη δική του άποψη έξω και πέρα από τους θεσμούς. Αυτά είναι διαφορετικά πράγματα».

– Τι απαντάτε στους γονείς που αντιδρούν;

«Γονείς έχουν εκφράσει αντιρρήσεις, όπως και σε άλλα μαθήματα. Θα έλεγα ότι καλό θα ήταν όποιος αντιδρά να διαβάσει τα βιβλία, ειδικά στο Γυμνάσιο και το Λύκειο, θα έχει τη χαρά να έρθει σε άμεση σχέση με μεγάλα κείμενα Ορθοδόξων πατέρων, βεβαίως αγίων, και νομίζω ότι αυτό είναι κάτι που δίνει απαντήσεις όχι για το “εκεί και κάποτε” αλλά για το εδώ και τώρα. Αυτά τα κείμενα είναι χρήσιμα για τη ζωή μας τώρα, δεν είναι ιστορία. Αν παρ’ όλα αυτά συνεχίσουν να έχουν αντιρρήσεις, έχουν κάθε δικαίωμα να τις έχουν, αλλά στο σχολείο το τι διδάσκεται αποφασίζεται όπως προβλέπει ο νόμος.

Αν σε κάθε μάθημα ο γονέας έχει άποψη για το τι πρέπει ή δεν πρέπει να διδαχθεί, αυτό είναι καλό. Αν ξεκινήσουμε όμως να απαιτεί ο γονέας το τι ακριβώς θα διδαχθεί να το καθορίζει ο ίδιος, τότε με συγχωρείτε, αλλά έχουμε σοβαρό πρόβλημα και ως κοινωνία και θα έχουμε ακόμα μεγαλύτερο ως εκπαιδευτικό σύστημα.

Γιατί για σκεφτείτε αύριο να έρθει ένας γονέας και να πει, “εγώ δεν πιστεύω ότι η θεωρία του Δαρβίνου έχει επιστημονική βάση”, πιστεύω κάτι άλλο, γιατί το διδάσκετε στο παιδί μου; Το παράδειγμα δεν είναι τυχαίο, γνωρίζετε υποθέτω τι έχει γίνει στην Αμερική με την υπόθεση αυτή. Άρα, καλό πράγμα να έχω διαφωνίες, καλώς να υπάρχουν, να τις εκφράζουν δημόσια, να είναι έντονος ο διάλογος, αλίμονο, αλλά το τι θα διδαχθεί τελικά αποφασίζεται όπως προβλέπει ο νόμος.

Θυμάστε, υποθέτω, ότι η Χρυσή Αυγή προσπάθησε να κάνει μαθήματα ιστορίας. Όσοι λοιπόν έχουν στο μυαλό τους το ζήτημα του πώς ο γονέας σχετίζεται με το τι διδάσκεται το παιδί του στο σχολείο, ας έχουν στο μυαλό τους ότι ορισμένα πράγματα σε θεσμικό επίπεδο δεν είναι καθόλου αθώα και αφελή. Θέλουμε να ανοίξουμε την κατάσταση ότι δεν υπάρχει σχολείο, αλλά κάθε γονέας μαθαίνει στα μαθηματικά, την ιστορία, στα νέα ελληνικά, στη χημεία, ό, τι εκείνος θεωρεί σκόπιμο στο παιδί; Είμαστε όλοι ειδικοί σε όλα; Αυτά δεν είναι απλά πράγματα».

– Υπάρχουν και από την Εκκλησία φωνές που αντιδρούν.

«Επιτρέψτε μου να κάνω αυτό το σχόλιο. Ευτυχώς έχουμε μια Εκκλησία η οποία είναι βαθιά δημοκρατική. Λαμβάνει τις αποφάσεις μέσω της ιεραρχίας. Οι αποφάσεις της ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος είναι σαφέστατες, έχουν εγκρίνει τα ως τώρα βήματα και έχουν δώσει τη συναίνεση της Εκκλησίας για τα επόμενα βήματα, γιατί δεν έχει τελειώσει η υπόθεση του μαθήματος των Θρησκευτικών. Εντός της Εκκλησίας εκφράζονται και άλλες φωνές και αυτό είναι δείγμα υγείας».

– Υπάρχουν αλλαγές στην κοινωνία που επέβαλαν την αλλαγή στο μάθημα;

«Νομίζω ότι δραματοποιούμε περιττά ορισμένα πράγματα. Υπάρχει μία αντικειμενική πραγματικότητα, όλα τα μαθήματα σε όλα τα σχολεία του κόσμου αλλάζουν σε κάποιο χρονικό διάστημα.

Είναι δυνατόν να αναμένει κάποιος ότι ένα μάθημα που διδάσκεται θα έχει τα ίδια βιβλία και την ίδια ύλη για 20 χρόνια; Τότε έχεις βγει εκτός ζωής. Η Ελλάδα είναι μια χώρα που ανήκει στην Ευρώπη και προχωράει. Έχουμε τεράστια κρίση, καμία αντίρρηση, υποφέρουμε όλοι από αυτή την κρίση, αλλά η Ελλάδα προχωράει. Μπορούμε να μείνουμε στα ίδια που κάναμε όταν πήγαινα εγώ σχολείο; Δεν έχει αλλάξει το βιβλίο των μαθηματικών, της ιστορίας;

Δεν μπορούμε να είμαστε εναντίον της αλλαγής, μπορούμε, όμως, και πρέπει να συζητήσουμε τι είδους αλλαγή θέλουμε. Αυτή η συζήτηση δεν προϋποθέτει να ομοφωνήσουμε, μόνο σε καθεστώτα μονοκομματικά ομοφωνείς.

Στις Δημοκρατίες διαφωνείς, καταγράφεται η διαφωνία και υπάρχει μία πλειοψηφία, όπως προβλέπει ο νόμος».

Πηγή: ΠΑΤΡΙΣ 

Η νέα φιλοσοφία των Θρησκευτικών

του ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΛΑΚΑΣΑ

Με τους στίχους του Φοίβου Δεληβοριά για το τραγούδι του «Ενας ίσον Κανένας» ξεκινά η πρώτη θεματική ενότητα –με τίτλο «Ζούμε μαζί»– των Φακέλων για το μάθημα των Θρησκευτικών της Γ΄ Δημοτικού. Η αρχή αυτή σηματοδοτεί και τη φιλοσοφία των νέων προγραμμάτων σπουδών για το μάθημα, τα οποία πέρασαν από... χίλια κύματα –Εκκλησίας, πολιτικών και θεολόγων– μέχρι που να εκδοθούν στην τελική τους μορφή, που παρουσιάζει σήμερα η «Κ».

Ειδικότερα, κάθε Φάκελος στα Θρησκευτικά Δημοτικού και Γυμνασίου περιλαμβάνει πηγές, κείμενα αναφοράς, μαρτυρίες, σύγχρονα θεολογικά δοκίμια, υλικό της θεολογικής επιστήμης και της ορθόδοξης παράδοσης καθώς και ιδέες για διερευνητικές και βιωματικές εργασίες και δραστηριότητες. «“Οι εικόνες και τα γράμματα είναι, στην πραγματικότητα, συγγενείς εξ αίματος”, υποστηρίζει ο Ερνστ Γκόμπριτς. Με αυτά τα δύο ο άνθρωπος εντυπώνει, αποτυπώνει και μοιράζεται με τους γύρω του τόσο τον εσωτερικό του κόσμο όσο και τον εξωτερικό κόσμο που τον περιβάλλει. Είναι γεγονός πως η εικόνα έχει τεράστια δύναμη και η εντύπωση που προκαλεί στον άνθρωπο είναι πολύ ισχυρή. Οπως είπε και ο Ξουν Zι, Κινέζος ζωγράφος του 4ου αιώνα π.Χ., “μία εικόνα αξίζει χίλιες λέξεις!”» είναι μία αναφορά στο κεφάλαιο για τη δύναμη της εικόνας στον Φάκελο Β΄ Γυμνασίου. «Η συζήτηση, στον δημόσιο χώρο, πραγματικοτήτων με δημόσιο χαρακτήρα, καθώς εντός αυτού αναπτύσσονται, με αυτόν διαλέγονται, από αυτόν επηρεάζονται και αυτόν συνδιαμορφώνουν, δεν αποτελεί πολυτέλεια, πολύ περισσότερο δεν αποτελεί ύποπτη υπερβολή, απερισκεψία, αλλά βαθιά αναγκαιότητα η οποία κυρίως και πάνω από όλα συνδέεται με την ιστορική στιγμή. Τόσο η Εκκλησία, όσο και η Αριστερά, αποτελούν σημεία αναφοράς μεγάλων τμημάτων του ελληνικού λαού, από τα οποία απαιτείται τολμηρή και ξεκάθαρη κατάθεση θέσεων. Βέβαια, μια τέτοια προσπάθεια προϋποθέτει κατάφαση στην αλλαγή ενός κόσμου που αλλάζει και μας αλλάζει, τη στιγμή που όσο εμείς αλλάζουμε τον αλλάζουμε. Eνα πέρασμα, δηλαδή, από την ανεύθυνη παρακολούθηση-ενοχοποίηση της ζωής των άλλων, στην έμπονη ζωή με τον άλλο, ζωή για τον άλλο, ζωή στον άλλο. Μια αναχώρηση από την εργαλειακή - συστημική κατανόηση του ανθρώπου και μια αυτοπαράδοση στο θαύμα του κοινού, όχι κατ’ ανάγκην ταυτόσημου, βηματισμού», αναφέρει ο Φάκελος της Β΄ Λυκείου για την Εκκλησία και Αριστερά.

Oι πηγές

Ο Φάκελος Μαθήματος έχει κυρίως πηγές από βιβλικά, πατερικά, λειτουργικά, αγιολογικά και ιστορικά κείμενα, εικονιστικό υλικό από την εκκλησιαστική παράδοση, καθώς και από τη θρησκευτική και κοσμική τέχνη, φωτογραφίες, σκίτσα, χάρτες, διαγράμματα, αποσπάσματα από τη σύγχρονη θεολογική βιβλιογραφία, λογοτεχνικά κείμενα, βιογραφικά στοιχεία για εκκλησιαστικές, θεολογικές και άλλες θρησκευτικές προσωπικότητες, πολιτισμικά, λαογραφικά και λογοτεχνικά στοιχεία. Επίσης, περιλαμβάνει κείμενα και στοιχεία από άλλες θρησκευτικές παραδόσεις, με κριτήριο επιλογής την πληρέστερη γνώση του θρησκευτικά διαφορετικού, και την καλλιέργεια διαπολιτισμικής και διαθρησκευτικής ενημέρωσης.

Οπως ανέφερε στην «Κ» ο Σταύρος Γιαγκάζογλου, θεολόγος και σύμβουλος του υπουργείου Παιδείας «οι Φάκελοι θέτουν μία διαφορετική οπτική σε σχέση με το έως τώρα στη μάθηση. Θέλουμε ο μαθητής να μπορεί να διαβάζει τη θρησκευτική παράδοση, τα κείμενα, τη γλώσσα, την τέχνη, με όρους του σήμερα». Οι Φάκελοι Μαθήματος στα Θρησκευτικά θα διανεμηθούν στα σχολεία και στους μαθητές τον προσεχή Σεπτέμβριο, ενώ τα νέα βιβλία, στην ίδια φιλοσοφία με τους Φακέλους, θα φθάσουν στα σχολεία το 2019.

Πηγή: ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

ΚΑΙΡΟΣ: «Μάθημα Θρησκευτικών και Δημόσιος Χώρος»

Η ημερίδα που διοργάνωσε ο Πανελλήνιος Θεολογικός Σύνδεσμος ΚΑΙΡΟΣ με θέμα «Μάθημα Θρησκευτικών και Δημόσιος Χώρος» στη Θεσσαλονίκη (Αίθουσα Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού, 16.30 - 21.00) πραγματοποιήθηκε με μεγάλη επιτυχία. Το Αμφιθέατρο του Μουσείου γέμισε ασφυκτικά με πλήθος ενδιαφερομένων, που ενημερώθηκαν πολύπλευρα για την πορεία του διαλόγου σχετικά με τη θέση του Μαθήματος των Θρησκευτικών στην Εκπαίδευση.

Χαιρετισμό απηύθυναν ο Γενικός Γραμματέας του ΥΠ.Π.Ε.Θ., καθ. κ. Γιάννης Παντής, ο Κοσμήτορας της Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ, καθ. κ. Μιλτιάδης Κωνσταντίνου, ο Πρόεδρος του Τμ. Θεολογίας ΑΠΘ, καθ. κ. Παναγιώτης Σκαλτσής, ο Πρόεδρος του Τμ. Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας ΑΠΘ, καθ. κ. Κωνσταντίνου Χρήστου και ο Περιφερειακός Διευθυντής Εκπαίδευσης Κεντρικής Μακεδονίας, κ. Παναγιώτης Ανανιάδης.

Εισηγήσεις πραγματοποίησαν ο Βουλευτής Α΄ Θεσσαλονίκης κ. Ευάγγελος Βενιζέλος, ο Γενικός Γραμματέας Θρησκευμάτων κ. Γιώργος Καλατζής, ο Δημήτρης Μόσχος, Επίκ. Καθηγητής Τμ. Θεολογίας ΕΚΠΑ, οι Σχολικοί Σύμβουλοι Θεολόγων Άγγελος Βαλιανάτος, Πολύβιος Στράντζαλης, και Μαρία Συργιάννη, ο Θεόδωρος Παπαγεωργίου, Ειδικός Νομικός Σύμβουλος της Εκκλησίας της Ελλάδος και ο Σταύρος Γιαγκάζογλου, Σύμβουλος ΥΠ.Π.Ε.Θ.

Ο κ. Νίκος Παρασκευόπουλος, Υπουργός Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η κ. Μαρία Κόλλια-Τσαρουχά, Υφυπουργός Εσωτερικών και Διοικητικής Ανασυγκρότησης, η κ. Μαρία Σπυράκη, Ευρωβουλευτής της Νέας Δημοκρατίας και η κ. Κατερίνα Μάρκου, Βουλευτής Β΄ Θεσσαλονίκης με «Το Ποτάμι», δεν μπόρεσαν να παραστούν ως εισηγητές λόγω έκτακτων κοινοβουλευτικών υποχρεώσεων και απέστειλαν μηνύματα, τα οποία διαβάστηκαν κατά τις εργασίες της Ημερίδας.

Κατά τις Εισηγήσεις και τη Συζήτηση που ακολούθησε, τονίστηκε η ανάγκη για μία διεξοδική και νηφάλια συζήτηση που θα πρέπει να αναπτυχθεί σχετικά με το Μάθημα των Θρησκευτικών. Από πολλές πλευρές κυριάρχησε η άποψη πως οφείλουμε να οραματιστούμε ένα μάθημα το οποίο θα απευθύνεται σε όλους τους μαθητές, ισότιμο με τα υπόλοιπα μαθήματα του Προγράμματος Εκπαίδευσης ως μάθημα Παιδείας, ανοιχτό στις ανάγκες της κοινωνίας. Ιδιαίτερο μέρος της Ημερίδας κάλυψε το ζήτημα της νομικής κατοχύρωσης του μαθήματος απέναντι στο ζήτημα των απαλλαγών. Τέλος, κοινή υπήρξε η εκτίμηση ότι η πρόταση για ένα μάθημα ομολογιακού τύπου προσφέρει «κακές υπηρεσίες» τόσο στην ανάγκη υποχρεωτικότητας του μαθήματος στο σύγχρονο Σχολείο, όσο και στην ανάγκη για διαφύλαξη της ενότητας στη σχολική κοινότητα μακριά από άγονους θρησκευτικούς ανταγωνισμούς.

Πηγή: ΚΑΙΡΟΣ

Συνέδριο: Διδακτικές προσεγγίσεις στο μάθημα των Θρησκευτικών

Το Τμήμα Θεολογίας του Α.Π.Θ. (στα πλαίσια των εκδηλώσεων Λόγου & Τέχνης) και το Εργαστήριο Παιδαγωγικής του Τμήματος Θεολογίας του Α.Π.Θ. σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Π/θμιας και Δ/θμιας Εκπαίδευσης Κεντρικής Μακεδονίας, προγραμματίζει τη διοργάνωση του 1ου Πανελλήνιου Συνεδρίου της, στη Θεσσαλονίκη, στις 20 και 21 Μαΐου 2017 με γενικό θέμα:

«Διδακτικές προσεγγίσεις στο μάθημα των Θρησκευτικών»

Απευθύνεται σε

Εκπαιδευτικούς Πρωτοβάθμιας, Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, σε επιστήμονες των ΑΕΙ, ΑTΕΙ, σε προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές και φοιτήτριες, σε ερευνητές και ερευνήτριες, σε εκπροσώπους κυβερνητικών και μη φορέων.

Σκοπός του Συνεδρίου

Η παρουσίαση από εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων και άλλους/ες ερευνητές και ερευνήτριες, μελετών και νέων προσεγγίσεων για το μάθημα των Θρησκευτικών, η κατάδειξη της ευαισθητοποίησης των εκπαιδευτικών σε θέματα εφαρμογής διδακτικών πρακτικών και εναλλακτικών προσεγγίσεων, η ανταλλαγή εμπειριών και γνώσεων από εκπαιδευτικούς της τάξης, ο γόνιμος προβληματισμός και ο δημιουργικός διάλογος στην εκπαιδευτική κοινότητα.

Θεματικοί άξονες

Το περιεχόμενο των εισηγήσεων θα πρέπει να είναι σχετικό με τους παρακάτω άξονες: 

Καλές εκπαιδευτικές πρακτικές

Θεωρητικές προσεγγίσεις

Διαπολιτισμικές και διαθρησκειακές διδακτικές προσεγγίσεις

Προγράμματα Σπουδών για τα Θρησκευτικά

Τ.Π.Ε. και διδακτική των Θρησκευτικών

Εκπαιδευτικές Πολιτικές για το μάθημα των Θρησκευτικών

Τον τίτλο της εισήγησης

Το ονοματεπώνυμο, την ιδιότητα, την ταχυδρομική και ηλεκτρονική διεύθυνση, τα τηλέφωνα του/ των εισηγητών / και το φορέα, καθώς και τον τίτλο της θεματικής ενότητας στην οποία επιθυμούν να ενταχθεί η εισήγηση (τα στοιχεία αυτά θα συμπληρωθούν στη φόρμα του Δελτίου Περίληψης).

Υποβολή περιλήψεων

To συνέδριο θα φιλοξενήσει προφορικές ανακοινώσεις και Posters. Ο κάθε εισηγητής και η κάθε εισηγήτρια μπορεί να στείλει μέχρι δύο (2) εισηγήσεις/Posters.

Όσοι/ες επιθυμούν να συμμετάσχουν στο συνέδριο με την ιδιότητα του εισηγητή/τριας, οφείλουν να αποστείλουν περίληψη της εργασίας τους, το κείμενο της οποίας θα είναι από 350 έως 450 λέξεις. Απαιτείται βιβλιογραφία στο τέλος της περίληψης, αλλά δεν θα περιλαμβάνεται στην καταμέτρηση των λέξεων. Η εργασία θα κατατεθεί στην ηλεκτρονική διεύθυνση: theologoi@yahoo.com με το όνομα/τα Συγγραφέα/ων ενημερώνοντας παράλληλα τηλεφωνικά τον κ. Νικολαΐδη στο 2310-997075 (Δευτέρα 19.00 - 20.00 και Πέμπτη 13.00 ? 14.00) .

Η περίληψη πρέπει να περιλαμβάνει:

Στην περίπτωση που οι εισηγητές/τριες είναι περισσότεροι/ες του ενός/μιας, θα σημειώνεται με αστερίσκο το ονοματεπώνυμο εκείνου/ης που θα παρουσιάσει την εργασία.

Ο τίτλος της εργασίας να γραφεί με ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ (Γραμματοσειρά Times New Roman 12). Τα ονόματα των εισηγητών/τριών, ο φορέας, η χώρα και η ηλεκτρονική διεύθυνση να αναγράφονται με πλάγια γράμματα κάτω από τον τίτλο, σε αριστερή στοίχιση (Γραμματοσειρά Times New Roman 12). Τα ονόματα των εισηγητών/τριών να προηγούνται των επωνύμων τους.

Το κείμενο της περίληψης πρέπει να γραφεί σε μονό διάστημα, χωρίς επιπλέον διάστημα μεταξύ των παραγράφων (Γραμματοσειρά Times New Roman 12) και χωρίς εσοχές.

Στην περίπτωση που χρησιμοποιηθούν συντομογραφίες, να αναφερθούν την πρώτη φορά ολογράφως.

Κρίσιμες ημερομηνίες

Οι εισηγητές και οι εισηγήτριες πρέπει να αποστείλουν τις περιλήψεις των εισηγήσεών τους μέχρι τις (25/03/2017) 07/04/2017 (ΠΡΟΣΟΧΗ νέα ημερομηνία) και εφόσον γίνει η αποδοχή από την Επιστημονική Επιτροπή, το πλήρες κείμενο ως τις 19/05/2017, για το οποίο θα δοθούν οδηγίες. Η οριστική τελική μορφή της κάθε εισήγησης θα πρέπει να κατατεθεί ένα μήνα μετά το συνέδριο έτσι ώστε να συμπεριληφθεί στα πρακτικά του συνεδρίου.

Τέλος, σχετική πρόσκληση μαζί με το πλήρες και οριστικό πρόγραμμα του Συνεδρίου θα τεθεί έγκαιρα στη διάθεση των εισηγητών και όλων των ενδιαφερόμενων μέσω διαρκούς επικοινωνίας.

Οργανωτική Επιτροπή

Κωνσταντίνου Μιλτιάδης, ΚαθηγητήςΤμήματος Θεολογίας ΑΠΘ, Κοσμήτορας Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ

Σκαλτσής Παναγιώτης, Καθηγητής, Πρόεδρος Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ

Παπαγεωργίου Νίκη, Αν. Καθηγήτρια ΑΠΘ, Αναπληρώτρια Πρόεδρος Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ

Μητροπούλου Βασιλική, Αν. Καθηγήτρια, Διευθύντρια Εργαστηρίου Παιδαγωγικής Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ

Ανανιάδης Παναγιώτης, Περιφερειακός Διευθυντής Α/θμιας και Β/θμιαςΕκπ/σης Κεντρικής Μακεδονίας

Ακριτίδης Νικόλαος, Προϊστάμενος Επιστημονικής και Παιδαγωγικής Καθοδήγησης Α/θμιαςΕκπ/σης Κεντρικής Μακεδονίας

Κεραμιδάς Κων/νος, Προϊστάμενος Επιστημονικής και Παιδαγωγικής Καθοδήγησης Β/θμιαςΕκπ/σης Κεντρικής Μακεδονίας

Κόπτσης Αλέξανδρος, , Σχολικός Σύμβουλος 7ηςΕκπ/κής Περιφέρειας Δημοτικής Εκπ/σης Θεσσαλονίκης

Στράντζαλης Πολύβιος, Σχολικός Σύμβουλος Β/θμιαςΕκπ/σης κλ. ΠΕ01

Βόλνα Ευαγγελία, Εκπαιδευτικός ΠΕ02 (επικοινωνία)

Ηλιάδης Κων/νος, Εκπαιδευτικός ΠΕ19 (Τεχνική Υποστήριξη)

Σερμέτης Τριαντάφυλλος, Εκπαιδευτικός ΠΕ01

Επιστημονική Επιτροπή

Μητροπούλου Βασιλική, Αναπλ. Καθηγήτρια Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ

Στογιαννίδης Αθανάσιος,Επίκ. Καθηγητής Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ

Ράντζου Μαρία,Επίκ. Καθηγήτρια Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ

Ακριτίδης Νικόλαος, Προϊστάμενος Επιστημονικής και Παιδαγωγικής Καθοδήγησης Α/θμιαςΕκπ/σης Κεντρικής Μακεδονίας

Στράντζαλης Πολύβιος, Σχολικός Σύμβουλος Β/θμιαςΕκπ/σης κλ. ΠΕ01

Συργιάννη Μαρία,, Σχολική Σύμβουλος Β/θμιαςΕκπ/σης κλ. ΠΕ01

Μιχαλοπούλου Ελένη, Σχολική Σύμβουλος Β/θμιαςΕκπ/σης κλ. ΠΕ01

Κόπτσης Αλέξανδρος,, Σχολικός Σύμβουλος 7ηςΕκπ/κής Περιφέρειας Δημοτικής Εκπ/σης Θεσσαλονίκης

Τσιπούρας Στυλιανός, Σχολικός Σύμβουλος 1ηςΕκπ/κής Περιφέρειας Δημοτικής Εκπ/σης Θεσσαλονίκης

Παπαγεωργίου Γεώργιος, Σχολικός Σύμβουλος 4ηςΕκπ/κής Περιφέρειας Δημοτικής Εκπ/σης Ημαθίας

Σταγιόπουλος Πέτρος,Σχολικός Σύμβουλος 2ηςΕκπ/κής Περιφέρειας Δημοτικής Εκπ/σης Ημαθίας

Βαγενάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύμβουλος 18ηςΕκπ/κής Περιφέρειας Δημοτικής Εκπ/σης Θεσσαλονίκης

Γραμματειακή Υποστήριξη

Ζίγρα Έφη, Εκπαιδευτικός ΠΕ06

Κεχαγιά Ειρήνη, Εκπαιδευτικός ΠΕ70

Πηγή: http://kmaked.pde.sch.gr/site/index.php/theologia

Ημέρες Παιδείας: Το μάθημα των Θρησκευτικών σήμερα

Στην εκδήλωση μίλησαν οι: Πάνος Νικολόπουλος, λέκτορας Νομικής ΕΚΠΑ "Το μάθημα των Θρησκευτικών: η νομική πλευρά" , Δημήτριος Ν. Μόσχος, επίκουρος καθηγητής Θεολογικής Σχολής "Η θρησκευτική αγωγή μεταξύ ανοικτής και κλειστής θεολογίας" Σταύρος Γιαγκάζογλου, Σύμβουλος A, Υπουργείο Παιδείας/Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής, διδάσκων στο ΕΑΠ "Γιατί νέα προγράμματα σπουδών στα Θρησκευτικά σε μια δύσκολη καμπή της εκπαίδευσης και της κοινωνίας" Εύη Βουλγαράκη, Δρ Θεολογίας, Μέλος της επιτροπής Εμπειρογνωμόνων του ΠΣ, εκπαιδευτικός"Προϋποθέσεις για τη συγγραφή νέων βιβλίων με βάση τα νέα Προγράμματα Σπουδών στα Θρησκευτικά" .

Ημέρες παιδείας, 8η συνάντηση: Το μάθημα των θρησκευτικών σήμερα

Το Τμήμα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, σε συνεργασία με τη Νέα Γενιά Ζηρίδη, οργανώνουν εννέα συναντήσεις με θέμα την ακαδημαϊκή αριστεία. Αντικείμενο των συναντήσεων αποτελεί η διερεύνηση, η υποστήριξη και η προώθηση εκπαιδευτικών πολιτικών και πρακτικών για την ακαδημαϊκή αριστεία.

Η επόμενη 8η συνάντηση θα πραγματοποιηθεί τη Δευτέρα 20 Μαρτίου, στην αίθουσα Δρακόπουλου του κεντρικού κτιρίου του Πανεπιστημίου Αθηνών, Πανεπιστημίου 30, 6-8 μ.μ, με θέμα:

Το μάθημα των θρησκευτικών σήμερα

Συμμετέχουν:

Πάνος Νικολόπουλος, λέκτορας Νομικής ΕΚΠΑ

Το μάθημα των Θρησκευτικών: η νομική πλευρά

Δημήτριος Ν. Μόσχος, επίκουρος καθηγητής Θεολογικής Σχολής

Η θρησκευτική αγωγή μεταξύ ανοικτής και κλειστής θεολογίας

Σταύρος Γιαγκάζογλου, Σύμβουλος A, Υπουργείο Παιδείας/Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής, διδάσκων στο ΕΑΠ

Γιατί νέα προγράμματα σπουδών στα Θρησκευτικά σε μια δύσκολη καμπή της εκπαίδευσης και της κοινωνίας

Εύη Βουλγαράκη, Δρ Θεολογίας, Μέλος της επιτροπής Εμπειρογνωμόνων του ΠΣ, εκπαιδευτικός

Προϋποθέσεις για τη συγγραφή νέων βιβλίων με βάση τα νέα Προγράμματα Σπουδών στα Θρησκευτικά

Συντονίζει:

Δημήτρης Αγγελής, διευθυντής Γυμνασίου Νέα Γενιά Ζηρίδη

Είσοδος ελεύθερη

Δελτίο Τύπου του ΙΕΠ για τα Θρησκευτικά

Ομάδα Επικοινωνίας και Δημοσίων Σχέσεων

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Με αφορμή δημοσιεύματα σχετικά με το μάθημα των Θρησκευτικών, το ΙΕΠ επισημαίνει:

1.Το πόρισμα της επιτροπής του ΙΕΠ για το μάθημα των Θρησκευτικών αποτελεί καρπό συνεργασίας και διαβούλευσης με φορείς τόσο της εκπαίδευσης, όσο και της Εκκλησίας (αντιπροσωπεία της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, ΟΛΜΕ, Κοσμήτορες και Προέδρους των Θεολογικών Σχολών και Τμημάτων, Ενώσεις των Θεολόγων εκπαιδευτικών - πλην της ΠΕΘ, η οποία δεν προσήλθε - Σχολικούς Συμβούλους Θεολόγων, εμπειρογνώμονες και αξιολογητές των νέων ΠΣ στα Θρησκευτικά Δημοτικού-Γυμνασίου και Λυκείου)

2.

Βάση και αφετηρία των εργασιών και διαβουλεύσεων της επιτροπής αποτέλεσαν τα νέα Προγράμματα Σπουδών (ΠΣ) στα Θρησκευτικά πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (Δημοτικό, Γυμνάσιο και Λύκειο), τα οποία εκπονήθηκαν μεταξύ 2010 και 2015 στο πλαίσιο υλοποίησης αντίστοιχης Πρά­ξης, από μια πλειάδα θεολόγων εκπαιδευτικών, δασκάλων, σχολικών συμβούλων και μελών ΔΕΠ των Θεολογικών Σχολών, που επελέγησαν με τη διαδικασία που προέβλεπε το έργο.

Στα νέα Π.Σ. αναγνωρίζεται ότι το μάθημα των Θρησκευτικών χρειάζεται:

-να προσφέρει γνώση και κατανόηση για τα θρησκευτικά «πιστεύω» και τις θρησκευτικές εμπειρίες

-να προσελκύσει το ενδιαφέρον των μαθητών στην ποικιλία των θρησκευτικών δυνατοτήτων και ηθικών αντιλήψεων

-να ενθαρρύνει τους μαθητές, ώστε να ευαισθητοποιηθούν προς τη θρησκεία και τις θρησκευτικές διαστάσεις της ζωής.

Με αυτούς τους στόχους, το μάθημα των Θρησκευτικών καλείται να αξιοποιήσει:

-την προώθηση της διαφοροποίησης στη διδασκαλία-μάθηση και αξιολόγηση

- την καθιέρωση και ενίσχυση της καινοτομίας και της δημιουργικότητας σε όλα τα επίπεδα

- την οριζόντια διάχυση των ιδεών της αειφορίας και της προστασίας του περιβάλλοντος

- την προώθηση της ψηφιακής επικοινωνίας, σε ισορροπία με τις κλασικές μορφές «προφορικότητας» και «εγγραματισμού»

Συνοψίζοντας, με το νέο Π.Σ. προωθείται μια παιδαγωγικά ευαίσθητη, με ρεαλιστικούς μαθητικούς στόχους, διδακτικά ευέλικτη και πολυεπίπεδη πρόταση θρησκευτικής αγωγής, η οποία βασίζεται στο ισχύον νομικό πλαίσιο και ανταποκρίνεται στις σύγχρονες κοινωνικές ανάγκες.

Επίκεντρο του περιεχομένου του νέου Π.Σ. παραμένει η ορθόδοξη παράδοση, αλλά διαφοροποιείται από την κατήχηση, διασώζοντας εύλογες και αναγκαίες ισορροπίες ανάμεσα στο οικείο και το έτερο χωρίς να μετατρέπει το μάθημα σε Θρησκειολογία.

3. Η επιτροπή έλαβε υπόψη της:

α) τους Γενικούς Σκοπούς της Εκπαίδευσης, όπως περιγράφονται στην οικεία νομοθεσία για κάθε βαθμίδα

β) τις διεθνείς εξελίξεις στην παιδαγωγική θεωρία και πράξη γενικότερα και στη θρησκευτική εκπαίδευση ειδικότερα

γ) τις σύγχρονες θεωρίες για τη μορφή και το περιεχόμενο των προγραμμάτων σπουδών

δ) τις σύγχρονες συνθήκες και τα χαρακτηριστικά του ελληνικού δημόσιου σχολείου, συμπεριλαμβανομένων των μεταβολών που καταγράφονται ως προς την πολιτισμική και θρησκευτική σύνθεση του μαθητικού πληθυσμού

ε) τις οδηγίες και αποφάσεις Διεθνών Οργανισμώνγια τη πολιτισμική, κοινωνική και συμπεριληπτική διάσταση της θρησκευτικής εκπαίδευσης

4. Την επιτροπή επίσης απασχόλησαν:

α) η συμβατότητα των νέων ΠΣ με τα εν χρήσει διδακτικά υλικά που αποστέλλονται από το Υπουργείο Παιδείας στα σχολεία

β) οι προϋποθέσεις και διαδικασίες εφαρμογής και διδακτικής αξιοποίησης των νέων ΠΣ

Συγκεκριμένα η επιτροπή προτείνει:

1. Τη συνέχιση των εργασιών αναθεώρησης των νέων ΠΣ στα Θρησκευτικά Δημοτικού-Γυμνασίου και Λυκείου, όπως προβλέπεται από το πρόγραμμα εκπόνησής τους και την ένταξη σε αυτά βελτιώσεων

2. Την ανάληψη εκτεταμένης και άρτια οργανωμένης επιμορφωτικής δράσης για τους εκπαιδευτικούς της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Για τον σκοπό αυτό χρειάζεται η σταδιακή και κυλιόμενη επιμόρφωση από έμπειρους επιμορφωτές, καταρχάς των σχολικών συμβούλων και στη συνέχεια των εκπαιδευτικών/επιμορφωτών που θα επιμορφώσουν τους ανά την επικράτεια εκπαιδευτικούς.

3. Την ανάπτυξη και δημιουργία κατάλληλου διδακτικού και υποστηρικτικού υλικού, απόλυτα συμβατού και προσαρμοσμένου για κάθε τάξη του Δημοτικού, του Γυμνασίου και του Λυκείου.

4. Την κατάλληλη κινητοποίηση όλου του αρμόδιου μηχανισμού διοικητικής και παιδαγωγικής υποστήριξης, με στόχο έγκαιρη πρόνοια για επαρκή συντονιστική και καθοδηγητική υποστήριξη του εγχειρήματος.

Αθήνα, 05-09-2016

Διαβάστε περισσότερα: Δελτίο Τύπου του ΙΕΠ για τα Θρησκευτικά - iPaideia.gr

Το πόρισμα του ΙΕΠ για τα Θρησκευτικά

Το esos δημοσιεύει το πόρισμα για τα θρησκευτικά που κατέθεσε στον υπουργό Παιδείας Νίκο Φίλη η επταμελής Επιτροπή του ΙΕΠ για την αναβάθμιση του μαθήματος των Θρησκευτικών.

Η Επιτροπή, όπως αναφέρει στο πόρισμά της αφού έλαβε υπόψη καταρχάς τα συμπεράσματα από τις διαβουλεύσεις της επιτροπής,την πιλοτική εφαρμογή του νέου ΠΣ στα Θρησκευτικά Δημοτικού και Γυμνασίου και τις διάφορες επιμορφωτικές δράσεις που διοργανώθηκαν από διάφορους φορείς, καθώς και τον δημόσιο διάλογο για το ΜτΘ, εισηγείται στον υπουργό Παιδείας την εισαγωγή και γενίκευση της εφαρμογής των νέων ΠΣ στα Θρησκευτικά Δημοτικού- Γυμνασίου και Λυκείου από το σχολικό έτος 2016-2017, , υπό τις εξής προϋποθέσεις:

1. Τη συνέχιση των εργασιών αναθεώρησης των νέων ΠΣ στα Θρησκευτικά Δημοτικού- Γυμνασίου και Λυκείου, όπως προβλέπεται από το πρόγραμμα εκπόνησής τους και την ένταξη σε αυτά βελτιώσεων, τις οποίες έχουν προτείνει οι επιτροπές εμπειρογνωμόνων, καθώς και στοιχείων που ενισχύουν τη δυνατότητα των μαθητών του σημερινού σχολείου να αντιληφθούν σε βάθος τα θρησκευτικά ζητήματα που τίθενται διεθνώς και καλλιεργούν στάσεις αμοιβαίας αναγνώρισης και κατανόησης, καθώς και δημοκρατικής συνεργασίας.

2. Η γενική εφαρμογή των νέων ΠΣ απαιτεί απαραίτητα την ανάληψη εκτεταμένης και άρτια οργανωμένης επιμορφωτικής δράσης για τους εκπαιδευτικούς της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Για τον σκοπό αυτό χρειάζεται η σταδιακή και κυλιόμενη επιμόρφωση από έμπειρους επιμορφωτές, καταρχάς των σχολικών συμβούλων και στη συνέχεια των εκπαιδευτικών/επιμορφωτών που θα επιμορφώσουν τους ανά την επικράτεια εκπαιδευτικούς. Ειδικότερα, προτείνεται η οργάνωση ενός σεμιναρίου με τρία τριήμερα ταχύρυθμα εργαστηριακά σεμινάρια και πρακτική των επιμορφούμενων στα σχολεία (ένα ταχύρρυθμο τριήμερο σεμινάριο σε ολιγομελή τμήματα πριν την έναρξη των μαθημάτων και επανάληψή του μετά το α ́ και το β ́ τρίμηνο ή τετράμηνο, στα κατά τόπους ΠΕΚ ή στις Διευθύνσεις Εκπαίδευσης). Η όλη επιμορφωτική αυτή παρέμβαση χρειάζεται να υποστηρίζεται και από μια κατάλληλη και διαδραστική ηλεκτρονική πλατφόρμα.

3. Την ανάπτυξη και δημιουργία κατάλληλου διδακτικού και υποστηρικτικού υλικού, απόλυτα συμβατού και προσαρμοσμένου για κάθε τάξη του Δημοτικού, του Γυμνασίου και του Λυκείου.

4. Η εφαρμογή ενός νέου ΠΣ υπερβαίνει κατά πολύ τις εμπειρίες που έχουν οι εκπαιδευτικοί από το παρελθόν, π.χ. κατά την απλή αντικατάσταση ενός διδακτικού εγχειριδίου. Για τον λόγο αυτό, κρίνεται απαραίτητη η έγκαιρη πρόνοια για επαρκή συντονιστική και καθοδηγητική υποστήριξη του εγχειρήματος, με κατάλληλη κινητοποίηση όλου του αρμόδιου μηχανισμού διοικητικής (πχ. για την προσαρμογή του ωρολογίου Προγράμματος) και παιδαγωγικής υποστήριξης (από τους κατά τόπους σχολικούς συμβούλους).

Στο πόρισμα η Επιτροπή σημειώνει τα εξής:

Πρωτόγνωρη προσφυγική κρίση

Η μορφωτική συμβολή του μαθήματος των Θρησκευτικών (ΜτΘ) στο δημόσιο σχολείο είναι πολύ σημαντική παράμετρος τόσο για την ολόπλευρη ανάπτυξη του σύγχρονου μαθητή όσο και για σημαντικές πτυχές της ελληνικής κοινωνίας. Τα ζητήματα που πραγματεύεται ως γνωστικό αντικείμενο το ΜτΘ δεν αφορούν απλώς ένα μάθημα ή μια ομάδα εκπαιδευτικών, αλλά αφορούν κρίσιμες διαστάσεις της μόρφωσης δημοκρατικών πολιτών. Ιδιαίτερα σήμερα, στη δύσκολη περίοδο της ποικιλώνυμης κρίσης, την οποία βιώνουμε ως κράτος και ως κοινωνικό σώμα, αλλά και των εξελίξεων στην ευρύτερη περιοχή μας, καθώς και της πρωτόγνωρης προσφυγικής κρίσης.

Εκπόνηση νέου Προγράμματος Σπουδών

Το 2010 ξεκίνησε από το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων μια προσπάθεια για την εκπόνηση νέου Προγράμματος Σπουδών (ΠΣ) σε όλα τα μαθήματα του Δημοτικού και του Γυμνασίου. Η πορεία αυτή ολοκληρώθηκε τον Ιανουάριο του 2015 με την εκπόνηση των νέων ΠΣ στα αντικείμενα του Λυκείου. Στο έργο εντάσσεται η παραγωγή νέων ΠΣ, καθώς επίσης αντίστοιχων Οδηγών για τον Εκπαιδευτικό, σε κάθε μαθησιακό αντικείμενο. Βασικό χαρακτηριστικό αυτής της παρέμβασης υπήρξε ο παιδαγωγικός προσανατολισμός όλων των μαθημάτων στην κατεύθυνση της διερευνητικής, βιωματικής και συνεργατικής μάθησης. Εστιάζοντας στις σύγχρονες εκπαιδευτικές και διδακτικές προσεγγίσεις και, κυρίως, στην ενεργό συμμετοχή των μαθητών, τα νέα ΠΣ αποσκοπούν στην καλλιέργεια ελκυστικού μαθησιακού περιβάλλοντος για όλους τους μαθητές σε κλίμα επικοινωνίας, αποδοχής και αλληλεπίδρασης. Επίσης αποσκοπούν στην ανάπτυξη κοινοτήτων μάθησης, στο πλαίσιο των οποίων αξιοποιείται η προηγούμενη εμπειρία των μαθητών, ενθαρρύνεται η πρωτοβουλία και η λήψη αποφάσεων και προσφέρονται πλούσιες εκπαιδευτικές εμπειρίες που σχετίζονται άμεσα με τη ζωή.

Τα νέα Προγράμματα Σπουδών

Τα νέα προγράμματα διαφοροποιούνται κατά πολύ από τα προηγούμενα, τόσο ως προς τη φιλοσοφία τους όσο και ως προς την οργάνωσή τους. Με βάση τα νέα ΠΣ ο εκπαιδευτικός δεν ακολουθεί ένα και μοναδικό βιβλίο, αλλά κινείται σε ένα πλαίσιο με ξεκάθαρους σκοπούς και, κυρίως, με πολλές δυνατότητες διδασκαλίας. Το ΠΣ καταγράφει τα βασικά θέματα, τους προσδοκώμενους σκοπούς και στόχους, τις ποικίλες προτεινόμενες δραστηριότητες (που υπηρετούνται με ποικιλία τεχνικών και στρατηγικών μάθησης), καθώς και τα διδακτικά εργαλεία και υλικά. Τα νέα αυτά ΠΣ δεν αποτελούν καταλόγους διδακτικών ενοτήτων ή λίστες περιεχομένων της διδακτέας ύλης. Είναι ένα πλήρες, μεθοδικό πλαίσιο εκπαιδευτικών αρχών, προσανατολισμών και διδακτικών προτάσεων που αποβλέπει στην υποστήριξη των επιλογών του εκπαιδευτικού προκειμένου να σχεδιάσει και να υλοποιήσει τη διδασκαλία του. Αυτή άλλωστε είναι και η θεμελιώδης διαφορά ως προς τα λεγόμενα Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών του παρελθόντος.

Τα περιεχόμενα

Ως προς τα περιεχόμενα του ΜτΘ, είναι φυσικό σε μια προσπάθεια ανανέωσής του να γίνεται αναθεώρηση και αναπροσαρμογή της μέχρι τώρα «διδακτέας ύλης» του μαθήματος, να προτείνονται νέες θεματικές ενότητες για κάθε τάξη με βάση τιςσύγχρονες εκπαιδευτικές και επιστημονικές ως προς το γνωστικό αντικείμενο αρχές, οι οποίες αναλύονται στα εισαγωγικά κείμενα των νέων ΠΣ, καθώς και στους Οδηγούς για τον Εκπαιδευτικό.

Το ΜτΘ καλείται να υπερβεί την αντίληψη της «παράδοσης-μεταφοράς» έτοιμης γνώσης

Τα νέα ΠΣ στα Θρησκευτικά εστιάζουν κυρίως στη διαδικασία της διδασκαλίας και της μάθησης μέσα σε ένα πλαίσιο συμμετοχικών διεργασιών, ομαδοσυνεργατικών δραστηριοτήτων και διαλογικών προσεγγίσεων των θεμάτων. Το ΠΣ των Θρησκευτικών στην υποχρεωτική εκπαίδευση έχει χαρακτηριστικά ενός ΠΣ διαδικασίας, το οποίο είναι αρκετά ανοικτό και ευέλικτο. Το ΠΣ του Λυκείου αποτελεί οργανική συνέχεια του αντίστοιχου της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, είναι εννοιοκεντρικό, λόγω της ιδιαιτερότητας αυτής της βαθμίδας και βασίζεται στη διερευνητική και βιωματική μέθοδο προσέγγισης της μάθησης. Και στα δύο ΠΣ το ΜτΘ καλείται να υπερβεί την αντίληψη της «παράδοσης-μεταφοράς» έτοιμης γνώσης, όπως υλοποιείται στην παραδοσιακή διδασκαλία, και να υπηρετήσει μία άλλη διάσταση και λειτουργία του σχολείου, όπου ο μαθητής συμμετέχει ενεργά σε όλη την πορεία προς τη μάθηση. Ως εκ τούτου, η διδακτική-μαθησιακή διεργασία προτείνεται ως μία ανοικτή και ευέλικτη διαδικασία που βασίζεται σε πολυεδρικούς και συμμετοχικούς σχεδιασμούς. Αυτό σημαίνει ότι οι μαθησιακές και διδακτικές επιλογές δεν είναι αυστηρά προσδιορισμένες αλλά μπορεί να διαμορφώνονται από τον κάθε εκπαιδευτικό και να προσαρμόζονται ανάλογα με τις ιδιαίτερες συνθήκες της κάθε τάξης.

Τα νέα ΠΣ επιχειρούν ανοίγματα διεπιστημονικά και «διαθεματικά»

Προς την κατεύθυνση αυτή ασφαλώς μπορεί να αξιοποιούνται ως υλικά μαθήματος πολλά στοιχεία από τα ήδη υπάρχοντα διδακτικά βιβλία.

Ταυτοχρόνως, τα νέα ΠΣ επιχειρούν ανοίγματα διεπιστημονικά και «διαθεματικά», εκλαμβάνοντας τη γνώση και τη μαθησιακή πορεία ως δυναμική διαδικασία εμπλουτισμού, εξέλιξης, συνέχειας και αλλαγής. Ο εκπαιδευτικός είναι ο πρωταγωνιστής του ΠΣ, καθώς διερευνά, σχεδιάζει, συνεργάζεται, επιλέγει κατάλληλες στρατηγικές μάθησης και αξιολόγησης των μαθητών του και, τέλος, αξιολογεί τη δράση του για να βελτιώνει τη διδασκαλία του.

Θρησκευτικός εγγραμματισμός των μαθητών

Όλες αυτές οι επιλογές των νέων ΠΣ μπορεί να θεωρηθούν θεραπεία των γενικότερων παθογενειών της εκπαίδευσης (δασκαλοκεντρισμός, μονότροπη διδακτική ρουτίνα, εξετασιοκεντρικότητα, ένα και μόνο βιβλίο ως πηγή γνώσης, απόσταση της γνώσης από τη ζωή, ανισότητα και αποκλεισμός, συγκεντρωτισμός, διαποτισμός κ.ά.). Ως προς το ΜτΘ, τα νέα ΠΣ αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τα ζητήματα αυτά, κομίζοντας μια ολοκληρωμένη καινοτόμα πρόταση, η οποία παρέχει το παιδαγωγικό πλαίσιο, την επιστημονική τεκμηρίωση και κυρίως τα διδακτικά εργαλεία για την επίτευξη της προσδοκώμενης μάθησης, ενώ ταυτοχρόνως εξασφαλίζει τις προϋποθέσεις του θρησκευτικού εγγραμματισμού των μαθητών.

Οι επικριτές

Οι βασικές επικρίσεις κατά των νέων ΠΣ εντοπίζονται κυρίως στη συμπερίληψη στοιχείων και αναφορών σε θρησκείες εκτός της Ορθόδοξης Χριστιανικής. Η επιτροπή αφού εξέτασε με προσοχή τις αιτιάσεις από διάφορες πλευρές, διαπίστωσε ότι ορισμένοι εκ των επικριτών είτε απομόνωσαν επιμέρους αναφορές είτε συνέλεξαν όλα τα ως άνω στοιχεία του νέου ΠΣ για το Δημοτικό και το Γυμνάσιο και τα ενοποίησαν σκόπιμα για να φανεί ότι το νέο ΠΣ παρουσιάζει έλλειμμα Ορθόδοξου Χριστιανικού περιεχομένου. Σε άλλες περιπτώσεις, επικαλέστηκαν τη δήθεν παράλληλη και ισότιμη διδασκαλία των θρησκευτικών διδασκαλιών, με κίνδυνο να προκληθεί «σύγχυση» στους μαθητές, ή ακόμη και την κατά την άποψή τους «σκόπιμη» ανάμιξη θρησκευτικών θεμάτων με στόχο τον «πανθρησκειακό συγκρητισμό». Ανεξάρτητα από τα κίνητρα αυτών των επικριτικών προσεγγίσεων και από το ότι αυτές οι θέσεις είναι καταφανώς ανυπόστατες, οι επιτροπές εμπειρογνωμόνων έχουν υποβάλει και έχουν θέσει υπόψη της επιτροπής εκτενέστατα και αναλυτικά τεκμηριωμένα κείμενα, δια των οποίων ανασκευάζονται αυτές οι επικρίσεις, αποδελτιώνεται το πλήθος των βιβλικών, πατερικών, λειτουργικών και ιστορικών θεμάτων από την Ορθόδοξη παράδοση, προσδιορίζεται με ακρίβεια το εύρος των αναφορών σε θρησκείες εκτός της Ορθόδοξης Χριστιανικής και το επίπεδο της θρησκειολογικής μάθησης κατά βαθμίδα εκπαίδευσης και ανάλογα με την ηλικία των μαθητών. Συνεπώς, στο νέο ΠΣ οι θρησκευτικές παραδόσεις δεν συγχέονται, καθώς οι όποιες θρησκειολογικές αναφορές γίνονται με σαφέστατα διακριτό τρόπο.

Σε όλες τις τάξεις είναι κυρίαρχη η παρουσία της Ορθοδοξίας

Η κατηγορία ότι στα νέα Προγράμματα παραγνωρίζεται ή παραγκωνίζεται η Ορθόδοξη πίστη αποδεικνύεται παντελώς ανυπόστατη. Καταρχάς, σε όλες τις τάξεις είναι κυρίαρχη η παρουσία της Ορθοδοξίας σε όλες τις διαστάσεις και εκφράσεις της (πίστη-θεολογία-λατρεία-ζωή-τέχνη). Ωστόσο, το Πρόγραμμα Δημοτικού και Γυμνασίου δεν μπορούσε να μη λάβει σοβαρά υπόψη του ότι στον σύγχρονο κόσμο οι μαθητές – ακόμη και των τάξεων του Δημοτικού– έχουν πολλές ευκαιρίες να πληροφορηθούν, συχνά με επισφαλή τρόπο από διάφορες πηγές (τηλεόραση-βιντεοπαιχνίδια- κινηματογράφο-διαδίκτυο), δεδομένα που αφορούν στην πίστη και στη λατρεία άλλων θρησκειών.

Γνωριμία με τις θρησκείες

Επιπλέον, το ΜτΘ οφείλει στο πλαίσιο λειτουργίας του να διαχειρίζεται τη γνωριμία με τις θρησκείες και να εγκαινιάζει ή να ενθαρρύνει έναν ουσιαστικό διάλογο με τη θρησκευτική ετερότητα και μία κριτική προσέγγιση του θρησκευτικού φαινομένου εν γένει.

Ο ισχυρισμός περί εισαγωγής «μιας πανθρησκείας» είναι ανυπόστατος

Επομένως ο ισχυρισμός περί εισαγωγής «μιας πανθρησκείας» με το νέο Πρόγραμμα στα Θρησκευτικά Δημοτικού και Γυμνασίου είναι ανυπόστατος, καθώς η οργάνωση της ύλης σχετικά με την Ορθόδοξη διδασκαλία, με τις άλλες χριστιανικές ομολογίες και με τις λοιπές μεγάλες θρησκείες γίνεται με τρόπο που δεν επιτρέπει καμία σύγχυση. Άλλωστε, τόσο μέσα στο Πρόγραμμα όσο και στην εκτενή εισαγωγή αιτιολογούνται με επάρκεια οι συγκεκριμένες θεματικές επιλογές, οι οποίες πάντως κινούνται εντός του πλαισίου του ισχύοντος νόμου (Ν.1566) και αποδεικνύονται συγκρίσιμες με τα διαλαμβανόμενα στο Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγράμματος Σπουδών (ΔΕΠΠΣ) και στα συνακόλουθα Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών (ΑΠΣ) του 2003, καθώς από το 2006 με την εισαγωγή για διδακτική χρήση των σημερινών βιβλίων του μαθήματος των Θρησκευτικών, ήδη από τις τάξεις του Δημοτικού, οι μαθητές διδάσκονται στοιχεία άλλων θρησκειών.

Θετικά στοιχεία από Πανελλήνιο Θεολογικό Σύνδεσμο «Καιρός» και Παγκρήτιο Σύνδεσμο Θεολόγων

Το ΠΣ Δημοτικού και Γυμνασίου, εφαρμόστηκε πιλοτικά για τρία περίπου έτη (2011-2014) και, παρά την έλλειψη ουσιαστικής επιμόρφωσης αλλά και τεχνικής υποστήριξης, τόσο τα παιδαγωγικά-μαθησιακά αποτελέσματα όσο και οι στάσεις των ίδιων των εκπαιδευτικών υπήρξαν θετικά. Αυτό μαρτυρείται από τις εκθέσεις των επιμορφωτών, αλλά και από την έκθεση και στατιστική ανάλυση του εξωτερικού αξιολογητή κ. Γ. Σιδερίδη, καθ. στο πανεπιστήμιο Κρήτης. Το πρόγραμμα αυτό, ύστερα από την πιλοτική του εφαρμογή, αναθεωρήθηκε το 2014, λαμβάνοντας υπόψη και τον δημόσιο διάλογο και τη δημόσια κριτική, ενσωματώνοντας τις αναγκαίες βελτιώσεις και τροποποιήσεις, όπου αυτό κρίθηκε απαραίτητο. Τόσο το ΠΣ Δημοτικού και Γυμνασίου όσο και το πλέον πρόσφατο του Λυκείου έγιναν πλήρως αποδεκτά από τη συντριπτική πλειοψηφία των Θεολόγων Σχολικών Συμβούλων με δημόσια παρέμβασή τους (14 σύμβουλοι επί συνόλου 17, Νοέμβριος 2015), ενώ και το Τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ (Ιανουάριος 2016) σε ειδικό κείμενο-γνωμάτευση της γενικής συνέλευσής του εκφράστηκε θετικά. Παρομοίως, δημοσίευσαν θετικές κρίσεις επί της αρχής ο Πανελλήνιος Θεολογικός Σύνδεσμος «Καιρός» και ο Παγκρήτιος Σύνδεσμος Θεολόγων, επισημαίνοντας τα θετικά στοιχεία του ΠΣ και προτείνοντας ορισμένα μέτρα για την αποτελεσματικότερη εφαρμογή του.

Το άνοιγμα αυτό του δημόσιου σχολείου στη θρησκευτική ετερότητα δεν γίνεται απλώς επειδή υπάρχουν ετερόθρησκοι στην Ελλάδα

Τα νέα ΠΣ του ΜτΘ κινούνται πλέον σε μια ανοικτή, πλουραλιστική και διαλογική/διαθεματική κατεύθυνση. Όλοι οι μαθητές καλούνται να συμμετάσχουν στο μάθημα των Θρησκευτικών, ανεξάρτητα από την ένταξή τους ή όχι σε κάποια ιδιαίτερη θρησκευτική παράδοση. Όλοι οι μαθητές θα μάθουν για τη θρησκευτική παράδοση της πατρίδας μας και θα συζητήσουν για τις άλλες ευρωπαϊκές παραδόσεις του Χριστιανισμού και για ορισμένα άλλα σημαντικά θρησκεύματα του κόσμου. Το άνοιγμα αυτό του δημόσιου σχολείου στη θρησκευτική ετερότητα δεν γίνεται απλώς επειδή υπάρχουν ετερόθρησκοι στην Ελλάδα, αλλά κυρίως γιατί χρειάζεται να ανοίξει ο ορίζοντας της θρησκευτικής εκπαίδευσης προς όφελος όλων των μαθητών και εν τέλει προς όφελος του κοινωνικού σώματος.

Η Επιτροπήτου ΙΕΠ για την αναβάθμιση του μαθήματος των Θρησκευτικών, είναι επταμελής και αποτελείται από τους κ.κ.

Γεράσιμος Κουζέλης, Καθηγητής Επιστημολογίας και Κοινωνιολογίας της Γνώσης του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης ΕΚΠΑ, Πρόεδρος του ΙΕΠ

Σταύρος Γιαγκάζογλου, Σύμβουλος ΥΠΠΕΘ, Προϊστάμενος Γραφείου Α του ΙΕΠ

Μάριος Μπέγζος, Καθηγητής Συγκριτικής Φιλοσοφίας της Θρησκείας του Τμήματος Θεολογίας ΕΚΠΑ Εμμανουήλ Περσελής, Καθηγητής του Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας ΕΚΠΑ

Αγγελική Ζιάκα, Επικ. Καθηγήτρια Θρησκειολογίας του Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ

Άγγελος Βαλλιανάτος, Σχολικός Σύμβουλος Θεολόγων Β ́ Αθήνας, Αν. Αττικής, Εύβοιας

Γεώργιος Στριλιγκάς, Σχολικός Σύμβουλος Θεολόγων Κρήτη

Πηγή: ESOS

Μάριος Κουκουνάρας -Λιάγκης, Μεταρρύθιμιση στο μάθημα των Θρησκευτικών: Θα δούμε

Μεταρρύθιμιση στο μάθημα των Θρησκευτικών: Θα δούμε

Το θέμα του μαθήματος των Θρησκευτικών στην Ελλάδα είναι πολύπλευρο και πολυπαραγοντικό, έχει μακρά ιστορία και αφορά την Εκκλησία, την κοινωνία και την πολιτική (κόμματα και πρόσωπα). Η αλλαγή που έρχεται (δεν έχουν δημοσιευθεί ακόμη σε ΦΕΚ τα αναθεωρημένα Προγράμματα Σπουδών-οπότε προτρέχουν οι επικριτές τους) είναι βαθιά και αφορά την παιδαγωγική προσέγγιση του μαθήματος. Δηλαδή την προσέγγιση α) της θρησκευτικής γνώσης (τι μαθαίνουν τα παιδιά στο σχολείο) και β) της διδασκαλίας (πώς μαθαίνουν τα παιδιά στο σχολείο και πώς αξιολογούμε τα αποτελέσματα αυτής της μάθησης). 

Αυτό σημαίνει νέα προσέγγιση στο περιεχόμενο του μαθήματος: 1) δεν χωρίζεται πλέον η ύλη όπως στο Πανεπιστήμιο σε τομείς-Λειτουργική, Ηθική κ.λπ. αλλά παρουσιάζεται σε θέματα 2) προσφέρεται ευρύτητα θεμάτων τα οποία στο μεγαλύτερο ποσοστό τους αφορούν την Ορθόδοξη παράδοση. Προτείνεται όμως η ανάφορα, ανάλογα με το αναπτυξιακό επίπεδο των παιδιών και τη θρησκευτική τους ταυτότητα, σε άλλες θρησκευτικές παραδόσεις 3) τα θέματα εξετάζονται σε πολλές περιπτώσεις διεπιστημονικά (Θρησκειολογία, Ιστορία, Ανθρωπολογία, Φιλοσοφία κ.ά.). 

Το κυριότερο όμως είναι ότι η μεταρρύθμιση αυτή επιφέρει βαθιά αλλαγή στη διδακτική μεθοδολογία του μαθήματος. 

Ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλο μας. Δεν υπήρχε ουσιαστικά ΑΠΣ μέχρι τώρα. Τα ΑΠΣ ήταν κατάλογος περιεχομένων και ουσιαστικά όλοι οι δάσκαλοι στην Πρωτοβάθμια και οι θεολόγοι στη Δευτεροβάθμια δίδασκαν ένα βιβλίο. Αυτά ήταν τα Θρησκευτικά 

(όχι ότι τα πράγματα είναι διαφορετικά στα άλλα μαθήματα). 

Το νέο ΠΣ στο Δημοτικό και Γυμνάσιο αλλάζει πλήρως αυτά τα δεδομένα. Το παιδί, η θρησκευτική του ανάπτυξη και ο θρησκευτικός του γραμματισμός γίνονται το κέντρο του μαθήματος. Ο δάσκαλος και ο θεολόγος με βάση αυτό το κριτήριο και την ποικιλία του μαθητικού πληθυσμού διαμορφώνουν το δικό τους Πρόγραμμα Σπουδών (syllabus) μέσα από τις προτεινόμενες επιλογές που τους προσφέρει το νέο ΠΣ του Κράτους. Εϊναι ένα "πρόγραμμα διαδικασίας" που απαιτεί ένα χειραφετημένο εκπαιδευτικό, με παιδαγωγικές γνώσεις και διδακτική επάρκεια. Να γνωρίζει καλά θεολογία (αυτό είναι πρόβλημα για τους δασκάλους) και να έχει αγάπη για την εργασία του και πάνω από όλα για τα παιδιά. 

Το νέο ΠΣ του Λυκείου έχει άλλα χαρακτηριστικά. Αν κάποιος το μελετήσει θα προσέξει ότι στηρίζεται στη βιωματική, επικοινωνιακή και διερευνητική μάθηση. Περιεχόμενο του μαθήματος είναι η θρησκευτική γλώσσα που μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο να γνωρίσει τον εαυτό του, τους άλλους και τον Θεό, αν θέλει. Στη διάρκεια του μαθήματος προσφέρονται έννοιες γνωστές στους μαθητές/στις μαθήτριες και επιχειρείται να τις νοηματοδότησουν θρησκευτικά, με βάση την Ορθόδοξη Εκκλησία και άλλες θρησκευτικές παραδόσεις. Προσφέρεται έτσι η πρόκληση στους/στις εφήβους να ανακαλύψουν τα θρησκευτικά νοήματα π.χ. των εννοιών Ευχαριστία, Κοινότητα, Δικαίωμα, Ευθύνη, Όρια, Εργασία, Επανάσταση κ.ά. Ουσιαστικά είναι μάθημα Γλώσσας, που μιλά με το παρόν του παιδιού και τη ζωή του και όχι τόσο ένα μάθημα Ιστορίας (αν αυτό βοηθά να αντιληφθεί κάποιος την αλλαγή). Το ΠΣ προσφέρει για κάθε Διδακτική Ενότητα τι αξιολογείται ως μαθησιακό εποτέλεσμα ώστε ο θεολόγος να έχει από την αρχή στον σχεδιασμό του τη δυνατότητα να αναγνωρίζει τα αποτελέσματα της διδασκαλίας και να τα αξιολογεί. Απαιτεί τη συγγραφή βιβλίων, αλλά ελλείψει αυτών στον Οδηγό του εκπαιδευτικού προτείνονται δύο διαφορετικά σχέδια μαθήματος για κάθε Διδακτική Ενότητα. Το ΠΣ του Λυκείου απαιτεί ένα θεολόγο με εμπειρία στις νέες μεθόδους και τεχνικές διδασκαλίας και διάθεση για αλλαγή φιλοσοφίας και επαναπροσδιορισμό του ρόλου του εκπαιδευτικού στο σχολείο. 

Αν προχωρήσει η μεταρρύθμιση αυτή θα πρέπει να αξιολογηθεί στη θεωρία και στην πράξη. Και μάλιστα σύντομα (πρέπει να έχουμε τα αποτελέσματα αυτής της αξιολόγησης στην πενταετία)

Φυσικά θα "ξεβολέψει" όσους και όσες δεν έχουν τις παιδαγωγικές γνώσεις να μελετήσουν ένα ΑΠΣ και είχαν παραθεωρήσει τον ρόλο του βιβλίου στην εκπαίδευση. Οπωσδήποτε, στο Δημοτικό και στο Γυμνάσιο θα δημιουργήσει μεγάλα θέματα με τη δυνατότητα των εκπαιδευτικών να χειρισθούν την ελευθερία των επιλογών στη διδασκαλία και την αξιολόγηση και φυσικά με τη δυνατότητα των μαθητών να αντιμετωπίσουν σοβαρά ένα μάθημα που δεν έχει βιβλίο και υποχρεωτική μελέτη στο σπίτι.

Στο Λύκειο το ΠΣ είναι πιο κοντά στη φιλοσοφία των ΑΠΣ (έχει συγκεκριμένα προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα και αξιολόγηση) και με τον προσφερόμενο Οδηγό τα πράγματα είναι ευκολότερα. Επίσης οι έννοιες με ένα τρόπο δεν είναι μακρυά από το περιεχόμενο του μαθήματος, όπως ήταν μέχρι σήμερα. Δεν περιλαμβάνει διδασκαλία των θρησκευμάτων, γιατί αυτή πλέον γίνεται στο Γυμνάσιο. Όμως θα δημιουργήσει μεγάλα θέματα η έλλειψη βιβλίου, αφού δεν έχουν γραφτεί ακόμη και προφανώς η κατάχρηση της προσφοράς φωτοτυπίας, αφού δεν είμαι σίγουρος ότι εκτιμάται σε αυτή την ηλικία (πολλές φορές τις αφήνουν πάνω στο θρανίο).

Η αλήθεια είναι ότι οι δάσκαλοι και κυρίως οι θεολόγοι είχαν δημιουργήσει ήδη το δικό τους syllabus με βάση τα παιδιά στο σχολείο, το βαθμό ενδαφέροντος αυτών για το μάθημα και κυρίως τις νέες μεθόδους και τεχνικές. Δεν υπήρχε άλλος τρόπος επιβίωσης με τέτοιο ΑΠΣ και τόσο παρωχημένα βιβλία και γνώσεις (κυρίως στο Λύκειο). Σε αυτή την πλούσια εμπειρία στηρίζεται η μεταρρύθμιση που επιχειρείται με τα νέα ΠΣ. 

Η μεταρρύθμιση αυτή είναι ιστορικά πολύ σημαντική και η πρόκληση είναι μεγάλη για τους θεολόγους, αλλά και για τους δασκάλους, που ζητούσαν την αλλαγή του μαθήματος πολλά χρόνια! Δεν είμαι σίγουρος ότι δεν θα ακολουθήσουν και άλλες αλλαγές εις βάρος της θρησκευτικής εκπαίδευσης των παιδιών, π.χ. μείωση ωρών στο Λύκειο (ήδη μειώθηκαν οι ώρες στην Ε και Στ Δημοτικού). Δεν είμαι στο κέντρο των αποφάσεων, αλλά από τη μικρή μου εμπειρία υποπτεύομαι ότι η ομάδα που αποφασίζει στο Υπουργείο για τα Θρησκευτικά (δεν είναι μόνο ο Υπουργός και ο Γιαγκάζογλου. Να είστε σίγουροι ότι είναι σύμβουλοι, υπάλληλοι κ.ά. που περιστασιακά διαχειρίζονται αυτά τα θέματα) αγαπά τη Θρησκευτική Εκπαίδευση και εχθρεύεται τους θεολόγους. Το αποτέλεσμα αυτών των αμφίθυμων διαθέσεων εισπράττουμε και για αυτό το τοπίο είναι θωλό ακόμη (από τη μια μεταρρύθμιση στο ΠΣ και από την άλλη μείωση ωρών και ανάθεση του μαθήματος σε άλλη ειδικότητα με παράλληλη αποδυνάμωση των διδακτικών δυνατοτήτων του θεολόγου). 

Θα κλείσω με ό, τι σοφότερο έμαθα από τον δάσκαλο πατέρα μου: "Θα δούμε"

Αυτές είναι οι αλλαγές στο μάθημα των Θρησκευτικών

Αυτές είναι οι αλλαγές στο μάθημα των Θρησκευτικών

Για τις αλλαγές που θα ισχύσουν για το ΜτΘ, με «θεμελιώδη αρχή, στο εξής, την προσέγγιση των άλλων θρησκευτικών παραδόσεων και το σεβασμό στη θρησκευτική ετερότητα» μιλάει στο ΑΠΕ - ΜΠΕ ο Σταύρος Γιαγκάζογλου, σύμβουλος του υπουργείου Παιδείας και προϊστάμενος του Γραφείου Έρευνας, Σχεδιασμού και Εφαρμογών Α΄ του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ).

«Αφετηρία για το νέο μάθημα είναι η κεντρική θρησκευτική παράδοση του τόπου, η ορθοδοξία» ξεκαθαρίζει και σημειώνει: «Αυτό που είναι καινούργιο είναι ότι η ορθοδοξία μπαίνει σε διάλογο με τις άλλες θρησκευτικές παραδόσεις. Αυτό το στοιχείο, το άνοιγμα της ορθοδοξίας, να συζητάει και να διαλέγεται με τις άλλες χριστιανικές παραδόσεις της Ευρώπης και τις άλλες θρησκείες, είναι αίτημα των καιρών μας. Επίσης, όχι απλώς ανανεώνεται το ΜτΘ αλλά εκσυγχρονίζεται διπλά, δηλαδή και ως προς την εισαγωγή νέων εκπαιδευτικών μεθόδων. Η διδασκαλία θα γίνεται με τη χρήση νέων τεχνικών μάθησης, με έμφαση στη βιωματική και διερευνητική προσέγγιση». Ο κ Γιαγκάζογλου ήταν μέλος της επιτροπής του ΙΕΠ που υπό την προεδρία του προέδρου του Ινστιτούτου Γεράσιμου Κουζέλη εργάστηκε για την αναβάθμιση του μαθήματος των Θρησκευτικών και όπως μεταφέρει: «ο υπουργός Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων Νίκος Φίλης είχε διατυπώσει από την πρώτη στιγμή που ανέλαβε την ηγεσία του υπουργείου, τη θέση ότι τα θρησκευτικά δεν μπορεί να είναι ένα υποχρεωτικό μάθημα στο σχολείο εάν δεν ανανεωθούν, αν δεν ξεπεράσουν τον κατηχητικό τους χαρακτήρα».

Όπως εξηγεί ο κ.Γιαγκάζογλου οι αλλαγές είναι οι εξής:

«Πρώτον, θα είναι ένα μάθημα που υπερβαίνει την κατήχηση και την ομολογιακή ταυτολογία. Μέχρι σήμερα τα βιβλία Θρησκευτικών σε Γ' και Δ' δημοτικού έχουν έναν κατηχητικό τόνο. Στο γυμνάσιο, τα τρία εγχειρίδια δεν έχουν αναφορές σε άλλα θρησκεύματα. Δεν μπορούμε να λέμε ότι ο μαθητής θα φτάσει στη Β' Λυκείου για να κάνει κάποια κεφάλαια για άλλες θρησκείες, όταν ένα παιδί ήδη από την Α' δημοτικού ή και πιο μικρό, βλέπει και παρακολουθεί τον θρησκευτικά άλλον.

Δεύτερον, γίνεται εισαγωγή και εφαρμογή νέων τεχνικών μάθησης ώστε η τάξη να είναι κοινότητα μάθησης και όχι απλώς διδασκαλία μετωπική και από καθέδρας.

Τρίτον, με αυτές τις αλλαγές το μάθημα δεν καθίσταται θρησκειολογία αλλά μπαίνει σε διάλογο με τη θρησκευτική ετερότητα. Έχει θρησκειολογικές αναφορές αλλά δεν γίνεται θρησκειολογία. Θρησκειολογία σημαίνει να αφιερώνει κανείς ίσο χρόνο σε ορθοδοξία, ρωμαιοκαθολικισμό , προτεσταντισμό , ισλάμ, ιουδαϊσμό , βουδισμό κλπ. Έχουμε κέντρο την κεντρική θρησκευτική παράδοση, την ορθοδοξία, αυτή είναι η βάση μας, αυτός είναι ο δικός μας θρησκευτικός πολιτισμός είτε κανείς θρησκεύει είτε όχι. Το μάθημα δεν εξετάζει την πίστη ή την απιστία των παιδιών, είναι ένα μορφωτικό αγαθό».

Νέα Προγράμματα Σπουδών, Επιμόρφωση εκπαιδευτικών

Η ουσία των αλλαγών στο μάθημα των Θρηκευτικών - να πρόκειται δηλαδή για ένα μάθημα ανοιχτό, που υπερβαίνει τον κατηχητικό και ομολογιακό χαρακτήρα και ανοίγεται σε διάλογο με άλλες θρησκευτικές παραδόσεις- υπήρχε στα νέα ΠΣ για το ΜτΘ του δημοτικού και του γυμνασίου, που ήδη είχαν τεθεί σε πιλοτική εφαρμογή και με βάση τα συμπεράσματα που είχαν εξαχθεί, είχαν γίνει οι απαραίτητες αλλαγές το 2014. Για το λύκειο έγινε νέο ΠΣ το 2015 και «έχει ήδη αναθεωρηθεί, έχει εκσυγχρονιστεί, έχει διορθωθεί».

Μετά από σχετκή εισήγηση του ΙΕΠ προς τον υπουργό Παιδείας τα νέα ΠΣ σε δημοτικό, γυμνάσιο και λύκειο, αναθεωρημένα και βελτιωμένα θα ισχύσουν από το σχολικό έτος 2016-2017. Όπως περιγράφει ο κ Γιαγκάζογλου, «περίπου 40 εμπειρογνώμονες φτιάξαμε για κάθε τάξη νέα συμβατά διδακτικά υλικά, όχι βιβλία, είναι όμως όλα τα κείμενα , όλο το οπτικοακουστικό υλικό, βίντεο, μουσική, ζωγραφική και θα επιμορφωθούν πάνω σε αυτά όλοι οι θεολόγοι, περίπου τρεις χιλιάδες, καθώς και οι δάσκαλοι που διδάσκουν το μάθημα στα δημοτικά. Η διαδικασία επιμόρφωσης θα ξεκινήσει τον Οκτώβριο, στην Αθήνα. Αρχικά, μια ομάδα, περίπου 70, θεολόγων από δευτεροβάθμια και δασκάλων από πρωτοβάθμια εκπαίδευση, θα επιμορφωθούν σε ένα τριήμερο εντατικό σεμινάριο και αυτοί στη συνέχεια, θα εξακτινωθούν στην επικράτεια και θα επιμορφώσουν ανά νομό ή ανά δύο νομούς , τους εκπαιδευτικούς για ένα εντατικό διήμερο. Το ΙΕΠ θα εμφανίσει έως τις 20 Σεπτεμβρίου μία ιστοσελίδα στην οποία θα αναρτηθούν τα νέα ΠΣ, οι οδηγοί για τον εκπαιδευτικό και κυρίως τα προτεινόμενα διδακτικά υλικά. Η εισήγηση του ΙΕΠ προς το υπουργείο Παιδείας θα είναι να συγγραφούν νέα διδακτικά βιβλία συμβατά με τα νέα προγράμματα αλλά μέχρι να γίνει αυτό, του χρόνου ή σε δύο χρόνια, τα υλικά που έχουμε ετοιμάσει εμείς αρκούν».

Με τα νέα ΠΣ, τα παιδιά ήδη από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού αρχίζουν να διαμορφώνουν στάσεις αποδοχής επικοινωνίας και σεβασμού προς τον θρησκευτικά και πολιτισμικά άλλον. Υπάρχει για παράδειγμα, στο δημοτικό η θεματική ενότητα «Τα παιδιά, η χαρά και η ελπίδα του κόσμου», όπου μεταξύ άλλων, οι μικροί μαθητές μέσα από τα δικά τους βιώματα μαθαίνουν να αναγνωρίζουν και να εκτιμούν τα χαρακτηριστικά της παιδικής ηλικίας, διασαφηνίζουν τη θέση που δίνει ο Χριστός στα παιδιά, γνωρίζουν τον Ιησού ως παιδί, επισημαίνουν τις μεγάλες διαφορές στη ζωή των παιδιών του σύγχρονου κόσμου, των παιδιών-προσφύγων, των παιδιών του Τρίτου Κόσμου, και στόχος είναι να μάθουν να εκδηλώνουν αισθήματα αλληλεγγύης και ενότητας προς όλα τα παιδιά.

Εκκλησία

Η Εκκλησία συμμετείχε στο διάλογο που πραγματοποίησε η επιτροπή του ΙΕΠ σχετικά με την αναβάθμιση του ΜτΘ. Σύμφωνα με τον κ. Γιαγκάζογλου, «εξέφρασε διακριτικά την αντίθεσή της στα νέα ΠΣ και πρότεινε ως μέση λύση να παραμείνουν τα υπάρχοντα βιβλία αλλά να εμπλουτιστούν με θρησκειολογικές ενότητες, δεχόμενη ότι χρήζουν ανανέωσης, εκσυγχρονισμού και αναφοράς στα άλλα θρησκεύματα. Υπάρχουν βέβαια και οι συντηρητικοί κύκλοι που δεν θέλουν καμία αλλαγή και πιέζουν μονίμως την Εκκλησία. Είναι οι ίδιοι κύκλοι που όταν είχαν βγει το 2006 τα βιβλία που υπερασπίζονται σήμερα, έλεγαν ό,τι ακριβώς λένε τώρα για τα νέα ΠΣ. Είναι ένα άγονος συντηρητισμός».

Θέμα απαλλαγής από το μάθημα των Θρησκευτικών

«Εχω την αίσθηση» λέει ο κ.Γιαγκάζογλου «ότι με την εφαρμογή των νέων ΠΣ δεν θα υπάρχει θέμα απαλλαγής. Αν κάποιος το επιθυμεί βέβαια, δεν ξέρω πώς θα το αντιμετωπίσει το υπουργείο Παιδείας. Τα νέα προγράμματα όμως, αγκαλιάζουν όλους τους μαθητές, ανεξαρτήτως θρησκευτικής πίστης ακόμη και τους άθεους. Η βάση του μαθήματος είναι ο διαλογικός χαρακτήρας και η συμμετοχή των παιδιών».

Είναι αναγκαίο το μάθημα των Θρησκευτικών στο σημερινό σχολείο;

«Μια οργανωμένη, συντεταγμένη πολιτεία οφείλει να διαχειριστεί το θέμα της θρησκευτικής εκπαίδευσης, αλλά παιδαγωγικά , επιστημονικά, και με έναν τρόπο που σέβεται τη θρησκευτική συνείδηση που είναι απαραβίαστη κατά το Σύνταγμα» υπογραμμίζει ο κ Γιαγκάζογλου και συμπληρώνει: «Δεν καταστρατηγούμε την κεντρική θέση της Ορθοδοξίας. Και για θεολογικούς λόγους, η Ορθοδοξία διαλέγεται με τον κόσμο. Η πρόσφατη Σύνοδος στην Κρήτη έδειξε με το κείμενο για την αποστολή της Εκκλησίας ότι είμαστε μια Εκκλησία, η ορθόδοξη, η οποία διαλέγεται, μπαίνει σε διάλογο χωρίς να προδίδει την ταυτότητά της. Πιστεύω ότι στο σύγχρονο κόσμο όποιος αρνείται το διάλογο αρνείται τη συμμετοχή του στα δρώμενα και τη ζωή. Η σύγχρονη κοινωνία, τα παιδιά μας, έχουν την ανάγκη να πληροφορηθούν έγκυρα το θρησκευτικό φαινόμενο και με μια διάθεση κριτικής, να γνωρίζουν πώς θα αντιμετωπίσουν στη συνέχεια, στη ζωή τους, ποικίλες προκλήσεις. Το ΜτΘ διαχειρίζεται ένα πολύ μεγάλο κομμάτι του πολιτισμού μας σα χώρα, σαν παράδοση αλλά και του παγκόσμιου πολιτισμού. Οι θρησκείες είναι κομμάτια του παγκόσμιου πολιτισμού. Η διαπολιτισμικότητα είναι πια άξονας όχι μόνο στο ΜτΘ αλλά σε όλα τα μαθήματα. Είναι δυνατόν το ΜτΘ να απεμπολεί αυτή του τη λειτουργία; Εϊναι υποχρέωσή του. Αργήσαμε να το κάνουμε. Ποιος μπορούσε να προβλέψει την προσφυγική κρίση και ότι η χώρα μας θα μπορούσε να υποδεχθεί τόσους πρόσφυγες. Πώς θα διαχειριστούμε τη συμβίωση με θρησκευτικά και πολιτισμικά άλλους... Όταν δεν γνωρίζεις, εύκολα φουντώνει ο φανατισμός, η μισαλλοδοξία, και η επιθετικότητα».

Πηγή: alfavita

Φίλης: Αλλάζει το μάθημα των θρησκευτικών

Το μάθημα των θρησκευτικών αλλάζει από φέτος σε όλες της βαθμίδες της εκπαίδευσης. Αυτό ανακοίνωσε ο υπουργός Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων Νίκος Φίλης, από το βήμα της Βουλής.

«Μάθημα γνώσης των θρησκειών και βεβαίως της Ορθοδοξίας και όχι ομολογιακό, κατηχητικό» είπε ο υπουργός δίνοντας το στίγμα της αλλαγής.

Η αναφορά του Νίκου Φίλη έχει ως εξής:

«Θα ήθελα να ενημερώσω τη Βουλή των Ελλήνων ότι από φέτος σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης θα εφαρμοστεί το νέο πρόγραμμα του μαθήματος των Θρησκευτικών. Άκουσα μία τοποθέτηση του προέδρου της Νέας Δημοκρατίας Κυριάκου Μητσοτάκη, προ μηνός σε μία τηλεοπτική εκπομπή, που είπε ότι συμφωνεί να αλλάξει το πρόγραμμα των Θρησκευτικών στα σχολεία. Το πρόγραμμα που έχουμε έτοιμο ως ΙΕΠ προέκυψε από ειδική επιτροπή που συγκροτήθηκε και άκουσε όλες τις πλευρές, και την Εκκλησία και τους θεολόγους. Η απόφαση βεβαίως είναι της Πολιτείας, έτσι λειτουργεί το σχολείο. Δεν λειτουργεί με αποφάσεις άλλων, είμαστε έτοιμοι, θα πάμε σε επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και θα προχωρήσουμε σε ένα πρόγραμμα αλλαγής του μαθήματος των Θρησκευτικών, ώστε να μην είναι μάθημα ομολογιακό, κατηχητικό αλλά μάθημα γνώσης των θρησκειών και βεβαίως της Ορθοδοξίας, αλλά και τον άλλων θρησκευμάτων τα οποία περιβάλλουν τη χώρα μας ή θρησκευμάτων, οι πιστοί των οποίων ζούνε στη χώρα μας. Ελπίζουμε συντόμως να παρουσιάσουμε αυτό το πρόγραμμα της επιμόρφωσης των θεολόγων.»

Πηγή: ΕΝΙΚΟS

Ευάγγελος Βενιζέλος, Το συνταγματικό και διεθνές νομικό πλαίσιο της διδασκαλίας των θρησκευτικών και το δικαίωμα εξαίρεσης από αυτή

Η εισήγηση του πρώην Προέδρου του ΠΑΣΟΚ στην ημερίδα του Πανελλήνιου Θεολογικού Συνδέσμου ΚΑΙΡΟΣ με θέμα: «Μάθημα Θρησκευτικών και Δημόσιος Χώρος»

Χαίρομαι που βλέπω διάφορους φίλους και συναδέλφους από την «περίσεμνο» των Θεολόγων Σχολή που βρίσκεται στην ίδια γειτονιά της Πανεπιστημιούπολης του ΑΠΘ με τη «διάσημη» των Νομοδιδασκάλων Σχολή στην οποία ανήκω. Το ότι η μία αυτοχαρακτηρίζεται «διάσημη» και η άλλη «περίσεμνος» στη καθομολόγηση των διδακτόρων της κάτι σημαίνει για τον τρόπο που αντιλαμβάνονται τα πράγματα αφενός οι θεολόγοι, αφετέρου οι νομικοί! Το λέω αυτό προφανώς αστειευόμενος. Χαίρομαι που έχετε επιλέξει ως χώρο διεξαγωγής της ημερίδας σας το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, και μάλιστα το δεύτερο κτήριό του για το οποίο έχω πολύ αγωνιστεί, και χαίρομαι γιατί έχει ενσωματωθεί στον ιστό της πόλης και το χρησιμοποιείτε για τέτοιου είδους δραστηριότητες.

Ο καθηγητής Π. Βασιλειάδης, παλιός συνάδελφος και φίλος, με πολλή ευγένεια και επιμονή, μου ζήτησε να έρθω να σας παρουσιάσω μερικές σκέψεις, όχι κομματικού, αλλά σίγουρα πολιτικού χαρακτήρα. Θα ήθελα όμως να σας πω μερικά πράγματα υπό την ιδιότητα μου την επιστημονική ως Καθηγητής του Συνταγματικού Δικαίου και από την εμπειρία μου από το Συμβούλιο της Ευρώπης τα χρόνια της κυβερνητικής μου θητείας τώρα δε από την υποεπιτροπή της Κοινοβουλευτικής του Συνέλευσης που είναι αρμόδια για την εφαρμογή των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, της οποίας είμαι μέλος.

Όπως ξέρετε, η συζήτηση για τη διδασκαλία των Θρησκευτικών είναι μακρότατη και στη χώρα μας[1] και παγκοσμίως[2]. Αρκεί να σας πω ότι τα τελευταία 30 χρόνια, η διδασκαλία των Θρησκευτικών αποτελεί ένα από τα μόνιμα πεδία συζήτησης της Διεθνούς Ένωσης Συνταγματικού Δικαίου. Στη συζήτηση αυτή έχουν ειπωθεί τα πάντα και έχει διαμορφωθεί μια τυπολογία μορφών διδασκαλίας των Θρησκευτικών από μια νομική οπτική γωνία και όχι απλώς μέσα από μία παιδαγωγική προσέγγιση με την οποία είστε εξοικειωμένοι.

Ως εκ τούτου, μπορούμε να πάμε κατευθείαν στο κρίσιμο ερώτημα: εάν είναι ανεκτό κατά το Σύνταγμα, κατά το Ευρωπαϊκό Ενωσιακό Δίκαιο και κατά την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, να διδάσκεται στα ελληνικά σχολεία ένα μάθημα Θρησκευτικών το οποίο έχει ομολογιακό/κατηχητικό χαρακτήρα, με διασφαλισμένο πλήρως το δικαίωμα εξαίρεσης του μαθητή, ή αν αυτό είναι συνταγματικά απαγορευμένο και πρέπει οπωσδήποτε να έχουμε ένα πολιτειοκρατικού χαρακτήρα μάθημα, το οποίο άρα θα έχει έντονα θρησκειολογικό περιεχόμενο και υπό το δεδομένο αυτό, αν μπορούμε πράγματι να φτάσουμε σε ένα μοντέλο μαθήματος που θα είναι παντελώς υποχρεωτικό, με απαγορευμένη ή πολύ δύσκολη την εξαίρεση.

Είδα και τα αναλυτικά προγράμματα σπουδών, το curriculum όπως έχει δημοσιευτεί από τον Ιανουάριο του 2015, και για τη διδασκαλία στο Λύκειο αλλά και για τη διδασκαλία στο Δημοτικό και στο Γυμνάσιο, δηλαδή τα χρόνια της υποχρεωτικής εκπαίδευσης. Από την απλή ανάγνωση του curriculum που προτείνεται, αλλά και από αυτά που είπε ο εισηγητής της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου, ο Σεβ. Μητροπολίτης Ναυπάκτου, φαίνεται να διαγράφεται ένα μοντέλο ανοικτού μαθήματος των θρησκευτικών, το οποίο έχει έντονη θρησκειολογική διάσταση, η οποία κλιμακώνεται από τις μικρότερες τάξεις προς τις μεγαλύτερες, αλλά που εν πάση περιπτώσει δεν μπορεί να αποβάλει ούτε τον χριστιανικό ούτε τον ορθόδοξο χαρακτήρα του. Διδάσκεται από καθηγητές της Θεολογίας που έχουν σπουδάσει σε μία Ορθόδοξη Θεολογική Σχολή και βεβαίως απευθύνεται σε μία κοινωνία, η οποία κατά συνταγματικό τεκμήριο ανήκει, στη μεγάλη της πλειονότητα, στην Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία[3].

Άρα πρόκειται για τη διδασκαλία Θρησκευτικών σε μία κοινωνία «πλειοψηφικής ορθοδοξίας», που είναι μία εμπειρία τελείως διαφορετική από την εμπειρία που ζει η ελληνική διασπορά ως εκφραστής μίας «μειοψηφικής ορθοδοξίας» σε πάρα πολλά μέρη στον κόσμο. Μέρη στα οποία υπάρχει ουδετερόθρησκο κράτος, υπάρχει κράτος λαϊκό, με την έννοια του secular, του laic, ακόμα και κράτος το οποίο μπορεί να έχει αντικληρικαλικές τάσεις και παράδοση ή μπορεί να υπάρχει και κράτος με επίσημη κρατική θρησκεία, αλλά με θρησκευτικό φιλελευθερισμό, όπως είναι η περίπτωση των ευαγγελικών Σκανδιναβικών κρατών.

Η μελέτη της νομολογίας μόνο των ελληνικών δικαστηρίων δε μας οδηγεί σε ασφαλή συμπεράσματα. Το ΣτΕ[4] ήδη από τη δεκαετία του ’80 έχει προστατεύσει το μάθημα των Θρησκευτικών θεμελιώνοντάς το στο άρθρο 16, παράγραφος 2 του Συντάγματος, το οποίο ήδη από τότε, ήδη από τη δεκαετία του ’90, το ερμηνεύει με έναν καταβάση σωστό συστηματικά τρόπο. Ναι μεν η παιδεία, που είναι βασική αποστολή του κράτους, έχει μεταξύ των συνταγματικών σκοπών της την καλλιέργεια της θρησκευτικής και εθνικής συνείδησης, αλλά είναι προφανές ότι αυτή η θρησκευτική συνείδηση είναι η ελεύθερη κατά το άρθρο 13 του Συντάγματος συνείδηση. Αυτό το λέει ρητά και το προοίμιο της Υπουργικής Απόφασης για το πρόγραμμα διδασκαλίας του μαθήματος των Θρησκευτικών στο Λύκειο. Τα πάντα ανάγονται σε τελική ανάλυση στο άρθρο 5 παράγραφος 1 του Συντάγματος, στην ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας.

Πραγματοποιήθηκαν με μεγάλη επιτυχία τα επιμορφωτικά σεμινάρια 20 ωρών με θέμα : Επιμόρφωση Θεολόγων σε ζητήματα διδακτικής των Θρησκευτικών - Νέα Προγράμματα Σπουδών"

Πραγματοποιήθηκαν με μεγάλη επιτυχία τα επιμορφωτικά σεμινάρια 20 ωρών με θέμα : Επιμόρφωση Θεολόγων σε ζητήματα διδακτικής των Θρησκευτικών - Νέα Προγράμματα Σπουδών" των Θεολόγων Καθηγητών Κεντρικής Μακεδονίας που διοργανώθηκαν από την Περιφερειακή Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευση Κεντρικής Μακεδονίας σε συνεργασία με τα 1 & 2 ΠΕΚ Θεσσαλονίκης και τους Σχολικούς Συμβούλους Θεολόγων. Τα σεμινάρια (2 τμήματα) πραγματοποιήθηκαν στους χώρους του 2ου ΠΕΚ από 11 Ιανουαρίου 2016 μέχρι 15 Φεβρουαρίου 2016.

Οι θεματικές ενότητες των επιμορφωτικών σεμιναρίων ήταν:

• Γενική παρουσίαση του Προγράμματος Σπουδών (Π.Σ.)στο Γ/σιο και του Οδηγού για τον Εκπαιδευτικό για το ΜτΘ
• Συνοπτική αναφορά στις καινοτομίες του νέου Π.Σ.
• Γυμνάσιο: Τι αλλάζει; Παρουσίαση των βασικών θεμάτων
• Διδακτικές προσεγγίσεις για την ανάπτυξη της θρησκευτικής μάθησης. Συνοπτική αναφορά στις αλλαγές των δεδομένων σε κάθε πτυχή της παραδοσιακής διδακτικής διαδικασίας.
• Υλοποιώντας το Π.Σ Εργαλεία διδασκαλίας και μάθησης των θρησκευτικών στα νέα Προγράμματα Σπουδών (1. Δραστηριότητες 2. Ψηφιακά εργαλεία).
• Γενική παρουσίαση του Προγράμματος Σπουδών (Π.Σ.)στο Λύκειο και του Οδηγού για τον Εκπαιδευτικό για το ΜτΘ
• Διδακτικές προσεγγίσεις για την ανάπτυξη της θρησκευτικής μάθησης. Συνοπτική αναφορά στις αλλαγές των δεδομένων σε κάθε πτυχή της παραδοσιακής διδακτικής διαδικασίας.
• Λύκειο: Τι αλλάζει; Παρουσίαση των βασικών θεμάτων
• Συνοπτική αναφορά στις καινοτομίες του νέου Π.Σ.
• Σχεδιασμός Διδασκαλίας  Εντοπισμός βασικών ζητημάτων, ανάδειξη στόχων, χρήση Φόρμας Σχεδίου διδασκαλίας, διδακτικές πρακτικές. (Βιωματικό Εργαστήριο)
• Διαφοροποίηση της διδασκαλίας (Περιεχόμενο, στόχοι, δραστηριότητες) Βιωματικό Εργαστήριο
• Αξιοποίηση ΤΠΕ στο μάθημα των Θρησκευτικών (Ψηφιακό Σχολείο, Φωτόδεντρο, Διαδραστικά βιβλία, Ιστοσελίδες)
• Διδασκαλία με τη χρήση τέχνης. Πρόγραμμα Έντεχνου Συλλογισμού-Artful thinking
• Εκπαιδευτικό δράμα: Βιωματικές τεχνικές διδασκαλίας και δραστηριότητες
• Αξιοποίηση ΤΠΕ στο μάθημα των Θρησκευτικών. Τεχνικές διδασκαλίας με αναφορά στις ΤΠΕ. Εκπαιδευτικά σενάρια με χρήση ΤΠΕ
• Αξιολόγηση μαθητών. Μαθησιακή διαδικασία και εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης. Θεωρία και Βιωματικό Εργαστήριο.

Επιμορφωτές ήταν:

• Βασιλική Μητροπούλου (Επ. Καθηγήτρια Τμ. Θεολογίας ΑΠΘ)
• Ελένη Μιχαλοπούλου (Σχολική Σύμβουλος ΠΕ01 Κεντρικής Μακεδονίας)
• Πολύβιος Στράντζαλης (Σχολικός Σύμβουλος ΠΕ01 Κεντρικής Μακεδονίας)
• Μαρία Συργιάννη (Σχολική Σύμβουλος ΠΕ01 Κεντρικής Μακεδονίας)
• Αθανάσιος Νευροκοπλής (Διευθυντής/ Εκπαιδευτικός ΠΕ01)
• Καλλιρρόη Ακανθοπούλου (Εκπαιδευτικός ΠΕ01)
• Ξανθή Αλμπανάκη (Εκπαιδευτικός ΠΕ01)
• Γεώργιος Λαδόπουλος (Εκπαιδευτικός ΠΕ01)

Δημήτριος Μόσχος (Πρόεδρος του Πανελλήνιου Θεολογικού Συνδέσμου ΚΑΙΡΟΣ), Θεολογικές προϋποθέσεις αναβάθμισης της Θρησκευτικής Εκπαίδευσης

Η εισήγηση του επίκουρου καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας του ΕΚΠΑ στην ημερίδα του Πανελλήνιου Θεολογικού Συνδέσμου ΚΑΙΡΟΣ με θέμα: «Μάθημα Θρησκευτικών και Δημόσιος Χώρος»

Στό τραπέζι αὐτό θά ἔχω τή χαρά νά ἀναπτύξω τίς θεολογικές προϋποθέσεις αὐτοῦ πού ὅλοι ἐμεῖς στόν ΚΑΙΡΟ συλλάβαμε ὡς «ἀναβάθμιση τῆς ΘΕ», δηλαδή θ’ ἀπαντήσω στό ἐρώτημα ἄν γι’ αὐτό τό ζήτημα πέρα ἀπό τήν παιδαγωγική καί νομική τοποθέτηση ἔχουμε καί μιά θεολογική ἄποψη καί ποιά εἶναι αὐτή. Στήν πραγματικότητα πρόκειται γιά τήν χρονολόγηση τοῦ ἴδιου τοῦ ἐγχειρήματος τοῦ ΚΑΙΡΟΥ καί τήν προσπάθεια ἑρμηνείας του μέσα στό τωρινό περιβάλλον καί μπροστά στό κοινό πρωτίστως τῶν συναδέλφων πού (φαντάζομαι ὅτι) περιμένουν μιά ἀπάντηση ἀπό μᾶς – ἐμᾶς τήν «ολιγομελή ομάδα Θεολόγων» με «ξενόφερτη οντολογική … υπόσταση», πού «ενεργώντας προβοκατόρικα, διασπά το σώμα των Θεολόγων, διασύροντας, υποτιμώντας και κατασυκοφαντώντας το ορθόδοξο μάθημα»[1], ἐμᾶς «το δεκανίκι του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου», πού «ιδρύθηκε ακριβώς για την προώθηση της απορθοδοξοποίησης του θρησκευτικού μαθήματος.»[2]! Ἔχουμε, λοιπόν, θεολογική ἄποψη ἤ ἐμφορούμαστε μόνο ἀπό «προοδευτική» ἰδεολογία γενικῶς, πού δίνει ἔμφαση στά ἀτομικά δικαιώματα, τόν πλουραλισμό, τήν σχετικοποίηση ὅλων θρησκειῶν καί τελικά ὁδηγεῖ στήν προδοσία τῆς πίστεως;

Κι ὡστόσο ἡ προσπάθεια τοῦ ΚΑΙΡΟΥ, πού ἦρθε στό τέλος τοῦ 2009 σάν κορύφωση πολλῶν συζητήσεων καί συνεδρίων ἀπό διάφορες ὁμάδες γιά τό μάθημα πού πραγματοποιήθηκαν ἀπό τήν ἄνοιξη τοῦ 1999 ἕως καί τήν ἄνοιξη τοῦ 2000 (στόν Βόλο, στήν Παναγία Σουμελά καί στή Γερμανική Σχολή Ἀθηνῶν) καί ἐνεργοποιήθηκαν μετά τό 2008 μέ τά ζητήματα τῶν ἀπαλλαγῶν, δέν προῆλθε ἀπό μιά εὐκαιριακή σημαία προοδευτισμοῦ ἀλλά ἀπό ἕνα βαθύ καί δύσκολο δίλημμα γιά τό πῶς οἱ ἄνθρωποι πού μεταφέρουμε τήν παραδοξότητα τοῦ Χριστιανικοῦ Λόγου (discourse) ἤ ἄν τό θέλετε στήν παραδοσιακή κοινή μας γλώσσα «τήν μωρία τοῦ Εὐαγγελίου» σ’ ἕνα περιβάλλον τελείως ἀσύμβατο πρός αὐτό (αὐτό τῆς συγκεντρωμένης γνώσης ἀπό ἐμπειρία καί ἐπαγωγή, πού εἶναι ἡ ὕλη τῶν μαθημάτων τοῦ νεωτερικοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος) θά συνεχίσουμε νά τό κάνουμε καί ὑπό ποιά ἰδιότητα. Παλαιότερα αὐτό τό δίλημμα κουκουλωνόταν ἀπό τίς τότε ἐπίκαιρες στοχοθεσίες τοῦ κοινωνικοῦ φρονηματισμοῦ, τῆς ὑπαγωγῆς στόν αὐταρχικό ἐθνικισμό καί τόν ἀντικομμουνισμό (ἑπταετία) κλπ. Σύνθετες διαδικασίες στήν Ἑλλάδα καί τήν Εὐρώπη τίς τελευταῖες δεκαετίες ἔκαναν ἐκεῖνες τίς ἐποχές παρελθόν – καί εὐτυχῶς, γιατί εἶναι ἡ πρώτη φορά πού αὐτά τά διλήμματα μπῆκαν καθαρά καί ξάστερα μέ ἐπιπτώσεις πολύ εὐνοϊκές καί γιά τή θεολογία.

Γι’ αὐτό τό τελευταῖο πρέπει νά θυμίσω σύντομα σέ ὅλους ὅτι τό μάθημα τῶν Θρησκευτικών ἦταν ὁ μεγάλος ἀγωγός πού ἔφερε ὅλες τίς ἀνακαινιστικές ζυμώσεις στήν θεολογία στήν Ἑλλάδα καί ἀντίστροφα ἀπετέλεσε τό πεδίο μετάδοσης αὐτῶν τῶν ζυμώσεων στήν ἑλληνική κοινωνία. Πράγματι, μεγάλοι θεολόγοι καί μεγάλα ἐγχειρήματα ξεκίνησαν ἀπό τό χῶρο αὐτό, π.χ. τό θεολογικό περιοδικό «Σύναξη», ἀπό ἕναν καθηγητή στή Μέση Ἐκπαίδευση, τόν Παναγιώτη Νέλλα μαζί μ’ ἕναν κύκλο, ἐπίσης, ἐκπαιδευτικῶν (εἶναι γνωστές σέ ὅλους οἱ «Σελίδες Διδαχῆς» κατά τήν πρώτη φάση τοῦ περιοδικοῦ). Γνωστοί νεώτεροι θεολόγοι, φορεῖς τῆς λεγόμενης θεολογίας τοῦ 60, δίδαξαν γιά ἕνα διάστημα στή Β/θμια Εκπαίδευση ὡς θεολόγοι. Δέν εἶναι ὑπερβολή νά ποῦμε ὅτι τά πραγματικά βήματα ξεκίνησαν στήν Ἑλλάδα, ὄχι ἀπό κάποια μοναστήρια (ὅπως στήν περίπτωση τοῦ Ρωμαιοκαθολικισμοῦ), οὔτε ἀπό ἱερατικά σεμινάρια ἤ θεολογικές σχολές, ὅπως στό χῶρο τῆς Διαμαρτύρησης, ἀλλά ἀπό τό χῶρο τῶν θεολόγων τοῦ σχολείου. Ἀπό τήν ἄλλη, τό πιό ἀπτό ἀποτέλεσμα αὐτῆς τῆς ζύμωσης (ἐπιστροφή στούς Πατέρες, συζήτηση μέ τό σύγχρονο ὑπαρξισμό, θεολογία τῆς εἰκόνας, ἀποφατική θεολογία, εὐχαριστιακή ἐκκλησιολογία κλπ.) ἦταν τά κύματα ἀναθεωρήσεων στά σχολικά ἐγχειρίδια καί τά Ἀναλυτικά Προγράμματα περίπου ἀπό τή δεκαετία τοῦ 80: ἡ ὁμάδα τῶν μαθητῶν τοῦ Γεωργίου Τσανανά, οἱ συνεργάτες καί οἱ ὁμάδες πού συγκρότησε ὁ ἀείμνηστος Ἀθανάσιος Νίκας, καί ἄλλοι γνωστοί θεολόγοι, πού μετεῖχαν στή νέα φιλοσοφία τοῦ Ἀναλυτικοῦ Προγράμματος τοῦ Δημοτικοῦ, στά βιβλία τοῦ Γυμνασίου μετά τό 90, στά νέα ΔΕΠΠΣ-ΑΠΣ κλπ. ἔφεραν ὅλη τήν ἀνανεωμένη θεολογία μέσα στά Θρησκευτικά, στέλνοντας τό μάθημα πέρα ἀπό τόν κατηχητισμό, τόν ἐθνικό καί κοινωνικό φρονηματισμό. Δέν ταυτίζονται, βέβαια, ὅλες αὐτές οἱ τάσεις μεταξύ τους, τίς χαρακτηρίζει, ὅμως, ὅλες ἕνας ἀνανεωτικός θεολογικός λόγος πού προσπαθεῖ νά φέρει τό λόγο τοῦ χριστιανικοῦ Εὐαγγελίου σέ μιά σύγχρονη γλώσσα.

Εἶναι ἐνδιαφέρον ὅτι ἄνθρωποι ἀπό τούς ἴδιους ἐκείνους χώρους καί πολλές φορές καί ἴδια πρόσωπα πού ἔφεραν αὐτές τίς ἐξελίξεις (πού τώρα κρίνονται καί μέ «συντηρητικά» κριτήρια πολύ καλές) πρωτοστατοῦν σ’ ἕναν νέο προβληματισμό μέ μεγάλο ρίσκο. Κι ἀπ’ αὐτό βγῆκε ὁ ΚΑΙΡΟΣ. Γιά ποιό λόγο; Γιατί νά ἀμφισβητήσουν τήν ἴδια τή δουλειά τους; Γιά νά πάρουν χρήματα φτιάχνοντας νέα προγράμματα, ὅπως ἔχει λεχθεῖ; Μά οἱ ζυμώσεις, ὅπως εἴπαμε, φθάνουν πολύ πρίν τή δημιουργία Ἐπιτροπῶν γιά νέα Προγράμματα, καί ὁπωσδήποτε πρέπει νά διερωτηθεῖ κανείς ἄν τά χρήματα αὐτά εἶναι ἀρκετά[3] γιά νά διακυβεύσει κανείς τόσο εὐρύτερους στόχους.

Ὑπάρχει, λοιπόν, ἕνας οὐσιαστικότερος λόγος κι αὐτός εἶναι ἡ ἀγωνία ὅλων μας γιά τό πῶς συνδιαλέγεται ἡ Ἐκκλησία (μέ τήν εὐρεία ἔννοια) μέ τήν κοινωνία. Ξέρουμε ὅτι περίπου ἤδη ἀπό τήν ἀρχή τῶν λεγόμενων «σκοτεινῶν χρόνων» (ἤ τόν λεγόμενο πρώιμο Μεσαίωνα), δηλαδή ἀπό τόν 8ο αἰώνα καί κυρίως τόν 9ο ὁ κυρίαρχος τρόπος αὐτῆς τῆς παρέμβασης ἦταν ἡ ἄσκηση διοίκησης. Ἡ γνώση τῶν νόμων, ἡ παρέμβαση στούς μηχανισμούς ἐξουσίας καί (πολύ γρήγορα) οἱ πελατειακές σχέσεις, ἡ καθεστωτική νοοτροπία κλπ. ἦταν ἡ βασική μορφή, ἐνῶ ἄλλες ὅπως ἡ προφητεία, ἡ διδασκαλία, τό χάρισμα, ἡ ποιμαντική συμβουλευτική καί θεραπεία, παρέμειναν στό περιθώριο[4]. Καθώς τό νεωτερικό περιβάλλον πού ἦρθε στήν Ἑλλάδα μέ τή συγκρότηση σέ σύγχρονο ἐθνικό κράτος ἔφτιαξε ἕνα σύγχρονο διοικητικό σύστημα ἡ Ἐκκλησία βρῆκε τή θέση της μέσα σ’ αὐτό, ἀλλά ἡ συνακόλουθη χειραφέτηση τῆς κοινωνίας, καί μάλιστα ἡ μετανεωτερική κατάτμηση τῶν μηχανισμῶν παιδείας, κοινωνικοποίησης κλπ. (πού ἦταν στά χέρια τοῦ νεωτερικοῦ κράτους) σέ αὐτόνομα στοιχεῖα βρῆκε τήν Ἐκκλησία μέ τήν παλιά νοοτροπία μέ ἀποτέλεσμα αὐτό πού προσφυῶς παρατηρήθηκε «ἡ Ἐκκλησία νά δίνει μιά σειρά ἀπό χαμένες μάχες»[5] γιατί ἐπικαλεῖται τήν ἐξουσία καί δέν μιλάει (ἤ μιλάει πολύ λίγο, νά εἴμαστε ἀκριβεῖς καί δίκαιοι) μέ τήν κοινωνία. Ἀπό τήν ἄλλη τό «χάρισμα» ἔχει στριμωχθεῖ στό ἡμίφως τοῦ κοινοῦ ἐκκλησιαστικοῦ βίου καί σύντομα προσαρμόσθηκε στό μετανεωτερικό τοπίο τῶν ἐπιμέρους κοινοτήτων κατασκευάζοντας τό δικό του κοινό: εἴδαμε καί βλέπουμε καθημερινά τίς κινήσεις κατά τῶν θεσμῶν (πού κατηγοροῦνται γιά Οἰκουμενισμό, ἐνδοτισμό στή Νέα Τάξη, κλπ.) καί προβάλλουν τόν Μεσσιανισμό τῆς δικῆς τους κοινότητας. Δέν εἶναι φυσικά ἀποκλειστικό φαινόμενο στήν Ἑλλάδα καί οὔτε πρέπει νά ἐντάσσεται μόνο στόν λεγόμενο φονταμενταλισμό, παγκοσμίως, ἀλλά σ’ ἕνα ἀκόμη εὐρύτερο φαινόμενο πού λέγεται Νέα Θρησκευτικότητα καί συνδέει πολύ διαφορετικά φαινόμενα μεταξύ τους.

Ἔτσι, λοιπόν, ὅσοι ἀσχολούμαστε μέ τή Θρησκευτική Ἐκπαίδευση σ’ ὅλα τά ἐπίπεδα, ἔχουμε μιά διαφορετική θέαση τῶν πραγμάτων πού προκύπτει ὅπως καί στό παρελθόν πού περιγράψαμε, ἀπό τήν ἐνδιάμεση θέση μας: εἴμαστε σ’ ἕνα νευραλγικό κομμάτι τοῦ δημόσιου χώρου πού εἶναι ἡ ἐκπαίδευση κι ἀπό τήν ἄλλη παλεύουμε γιά μιά ἀναδιάταξη μέσα στό ἐκκλησιαστικό σύνολο πού πρέπει νά λάβει σοβαρά καί τίς ἄλλες λειτουργίες του (ὅπως τή διδακτική) στό σύνολό του καί νά μήν λειτουργεῖ μόνο μέ τή διοικητική ἐξουσία καί τόν ἀναπόφευκτο κατόπιν κληρικαλισμό. Ἡ ἄποψή μας γιά τήν παρέμβαση στήν κοινωνία προκύπτει ἀκριβῶς ἀπό τήν ἐμπειρία μας σ’ νεωτερικό/μετανεωτερικό τοπίο πού ΔΕΝ ταυτίζεται πιά μέ τήν ἐκκλησιαστική κοινότητα.

Πρόσφατα Μητροπολίτης τοῦ Λεκανοπεδίου Ἀττικῆς ἀπέστειλε στόν Ὑπουργό Παιδείας ἐπιστολή ὅπου ἐγκαλεῖ καί τόν ΚΑΙΡΟ κι ἐμένα ὀνομαστικά γιά τήν πρότασή μας γιά τό μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν καί μᾶς ἀπευθύνει τό ἐρώτημα «φιλαδέλφως καί ταπεινῶς» «ἐάν οἱ προτάσεις τους αὐτές συνάδουν μέ τόν Κυριακό λόγο: «πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, διδάσκοντες αὐτοὺς τηρεῖν πάντα ὅσα ἐνετειλάμην ὑμῖν» (Ματθ.28,19-20).Καί βέβαια ἐάν ὡς ὀρθόδοξοι θεολόγοι, μέλη τῆς Ἐκκλησίας ἔχουν τό λειτούργημα καί τό χρέος τοῦ ἀποστόλου τῆς Πίστεως. Στή θέση τους οἱ θεοφόροι Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας θά εἰσηγοῦντο ὅ,τι αὐτοί; Ἐάν ἰσχύει κατά τήν γνώμη των ὁ Γραφικός λόγος τοῦ Ἀποστόλου Πέτρου: «Καί οὐκ ἔστιν ἐν ἄλλῳ οὐδενὶ ἡ σωτηρία· οὐδὲ γὰρ ὄνομά ἐστιν ἕτερον ὑπὸ τὸν οὐρανὸν τὸ δεδομένον ἐν ἀνθρώποις ἐν ᾧ δεῖ σωθῆναι ἡμᾶς» (Πραξ. 4, 12)»[6]. Νά, λοιπόν, τό πρόβλημα σύγχυσης ρόλων καί κριτηρίων πού ἀδικεῖ καί τή θρησκεία καί τό δημόσιο χῶρο. Μποροῦν οἱ ἀπόστολοι τῆς πίστεως (ὅπως ἔστω κι ἔμμεσα ἀναγνωρίζεται ὅτι εἴμαστε) νά ἀγνοοῦν τόν συνομιλητή τους, νά τόν «ἐξαφανίζουν» συμβολικά ἀδιαφορώντας γιά τήν ταυτότητά του; Θά βγοῦν ἁπλά καί θά τοῦ ποῦν ἀπροϋπόθετα γιά τήν πίστη τους; Ἡ ἀπαγγελία του Συμβόλου της πίστεως γινόταν μόνο στον καλά φυλασσόμενο χώρο των βαπτισμένων πιστών σύμφωνη με την Κυριακή απαγόρευση να «δίδονται τὰ ἅγια τοῖς κυσί». Ὑπενθυμίζω ὅτι σέ μιά κορυφαία πράξη ἐξόδου στό δημόσιο χῶρο τῶν ὑπολειμμάτων τῆς ἀρχαίας πόλεως κατά τή ρωμαϊκή ἐποχή, πού ἦταν ἡ στάση τῶν Χριστιανῶν μαρτύρων (ὅπως τουλάχιστον μέ σοβαρά ἐπιχειρήματα τό ἑρμηνεύει ὁ Glen Bowersock), τό όνομα τοῦ Θεοῦ δέν ἀποκαλυπτόταν στίς ρωμαϊκές ἀρχές πού τούς ἀνέκριναν, ὅπως φαίνεται σέ μαρτυρολογικά κείμενα[7]. Ὁ μάρτυρας δικαζόταν καί καταδικαζόταν γιά τό ὄνομα Χριστιανός, ἀλλά ἡ διαχείριση τοῦ ὀνόματος τοῦ Θεοῦ γινόταν μέ πολύ μεγαλύτερη προσοχή καί σύνεση στό δημόσιο χῶρο. Ἀκόμη καί ἡ ἱεραποστολή γινόταν ὑπό προϋποθέσεις. Ὑπῆρχαν, μάλιστα, περιπτώσεις «ἀποφυγῆς ἀσκήσεως ἱεραποστολῆς» στήν ἀρχαία Ἐκκλησία, ὅπως γράφει ὁ ἀείμνηστος Ἠλίας Βουλγαράκης[8], ἐπειδή δέν ὑπῆρχαν οἱ κατάλληλες προϋποθέσεις. Ἄν ἐφαρμόσουμε ἀναλογικά αὐτό τό ἦθος καί τόν τρόπο δράσης στό σήμερα, τί θά παρατηρήσουμε;

Τό δημόσιο σχολεῖο μέ τό γενικά ἐπιβαλλόμενο πρόγραμμα σπουδῶν εἶναι βασικά δημιούργημα τῆς νεωτερικότητας γιά τήν συγκρότηση τοῦ πολίτη. Καί παρ’ ὅλο πού ἐργαλειοποιεῖται στην ἀναπαραγωγή ἰδεολογίας, στό στόχο τῆς ἐπαγγελματικῆς κατάρτισης κλπ. δέν μπορεῖ ν’ ἀρνηθεῖ τόν ἴδιο τόν ἑαυτό του πού εἶναι ἡ καλλιέργεια κριτικῆς καί ἀναστοχαστικῆς γνώσης καί δημοκρατικῶν ἀξιῶν καί ἐλέγχεται δημοκρατικά. Σ’ αὐτό τό θεσμό «ἀνακρίνεται» ὁ κάθε πιστός, αὐτό εἶναι τό δικό του «ἀμφιθέατρο». Καί τίθεται τό ἐρώτημα: ἔχει νά παίξει ἐδῶ ρόλο ὄχι ἁπλά ὁ μελετητής τῆς θρησκείας καί τοῦ πολιτιστικοῦ ἀποτυπώματός της ἀλλά καί ὁ πιστός μελετητής τῆς θρησκείας; Κι ὁ πιστός Χριστιανός μελετητής ἔχει σημασία ἀπό τή σκοπιά τοῦ Χριστιανικοῦ Εὐαγγελίου νά διδάξει ὄχι μόνο τόν ὁμόπιστό του, ἀλλά καί τόν ἀλλόπιστο σωστά τή δική του θρησκεία μέ βάση ἐπιστημονική μέθοδο καί νά τόν καλέσει, μ’ αὐτόν τόν τρόπο σέ συμβίωση σέ μιά καλύτερη γιά ὅλους κοινή (καί ὄχι κατακερματισμένη σέ μετανεωτερικές κοινότητες) κοινωνία; Μήπως αὐτός εἶναι ἕνας συναφειακά νοούμενος τρόπος μαρτυρίας «τοῦ ὀνόματος» στά ἔθνη κι ὄχι νά θεωροῦμε τήν τάξη a priori λατρευτική κοινότητα; Πάνω σ’ αὐτό νά πῶ ὅτι ἔχω ἀκούσει συχνά τήν κατηγορία «Νεοβαρλααμίτες», τάχα ὅτι ἡ προσπάθειά μας ὑποστηρίζει πώς ἡ ἐπιστημονική γνώση ὁδηγεῖ στή σωτηρία, ὅπως ὁ Βαρλαάμ ὁ Καλαβρός τόν 14ο αἰώνα. Αὐτό εἶναι ἡ ἀπόλυτη ἀντιστροφή. Ὅσοι πιστεύουν ὅτι μέ τό ΜτΘ πού ὅλοι (μά ὅλοι!) πάντα διατεινόμασταν ὅτι εἶναι γνωστικό μάθημα (πού βαθμολογεῖ τίς γνώσεις καί ὄχι τήν πίστη), ὁδηγοῦν στή σωτηρία τούς μαθητές, εἶναι αὐτοί πού γίνονται Νεοβαρλααμίτες, τή στιγμή πού ὁ κατηγορούμενος ἀπό τόν Βαρλαάμ μεγάλος ἡσυχαστής διδάσκαλος Γρηγόριος Παλαμᾶς ἀκολουθοῦσε τή θεωρία τῆς διπλῆς γνώσεως καί δέν συνέχεε τήν ἐπιστημονική γνώση μέ τήν πίστη[9]. Τό νά δώσουμε σωστή ἐπιστημονική γνώση καί στοιχεῖα ἀποκρυπτογράφησης τῆς θρησκείας τοῦ καθενός γιά τόν ἑαυτό του πρέπει νά γίνει ἡ δική μας ἠθική εὐθύνη καί διακονία, ὅπως ἄλλα ἐκκλησιαστικά διακονήματα δίνουν φαγητό σέ ὅλους, πιστούς καί ἀπίστους. Νά λοιπόν τό πρῶτο ζήτημα.

Ἕνα δεύτερο ζήτημα τό ὑπαινίχθηκα μόλις πρίν: ἡ ἐργαλειοποίηση τοῦ σχολείου σέ μηχανισμό ὑποταγῆς στήν οἰκονομική ἀπογύμνωση ἀπό νόημα στήν κοινωνία (μέ τή μετατροπή της σέ ἀγορά) ἀφήνει ἀδιάφορο τόν πιστό πού πιστεύει στήν εὐθύνη γιά τήν προστασία τοῦ ἀδύναμου, τῆς φύσης, γενικά τῆς δημιουργίας ἀπό τό κοινωνικό κακό καί τήν ἐκμετάλλευση; Εἶναι θεολογική ἄποψή μας ἡ ἀνάκτηση τοῦ σχολείου καί ἡ παρέμβαση σ’ αὐτό, ὥστε νά γίνει χῶρος ἀναστοχαστικῆς ζύμωσης καί κριτικῆς γιά νά βγοῦν ἄνθρωποι πού θά ἀναγνωρίζουν καί θά πολεμοῦν καί τήν ἀδικία καί τήν ἀνελευθερία μέσα τους κι ἔξω τους. Αὐτό εἶναι πού λέμε στή Διακήρυξή μας γιά μιά ΘΕ πού θά «συμβάλει στην οικοδόμηση μιας κοινωνίας η οποία, …, θα χαρακτηρίζεται από συνοχή και αλληλεγγύη».Αὐτό δέν θά γίνει μόνο μέ ἀκτιβισμό ἀλλά καί μέ ἐμβάθυνση τῆς θεολογικῆς μας συζήτησης καί κατάρτισης (καί ὄχι μόνο τῆς παιδαγωγικῆς). Αὐτή ἡ ἐμβάθυνση θά πρέπει νά δίνει ἐργαλεῖα γιά νά κατανοήσουμε τόν ἄνθρωπο καί τή σωτηρία του σήμερα. Οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας τῶν πρώτων αἰώνων χρησιμοποιοῦσαν τόν Πλάτωνα, τόν Ἀριστοτέλη, ἀλλά καί τή Στωϊκή πολιτική φιλοσοφία, κι ἀργότερα και τόν Νεοπλατωνισμό γιά νά κατανοήσουν τήν ἀνθρώπινη φύση καί τόν κόσμο καί πάνω ἐκεῖ νά χτίσουν ὄχι μόνο τήν ἀνθρωπολογία τους ἀλλά καί τή θεολογία τους (αὐτό δείχνουν οἱ ὅροι οὐσία, πρόσωπο, προαίρεσις κλπ.). Σήμερα, ὁ ἄνθρωπος κατανοεῖται δυναμικά καί κοινωνικά κι ἔτσι κι ἐμεῖς μέ τή σειρά μας, ἄν θέλουμε νά προσφέρουμε, θά πρέπει νά καταλάβουμε τόν ἄνθρωπο μέσα ἀπό τή σύγχρονη κοινωνική θεωρία καί ἀνθρωπολογία, τήν πολιτική φιλοσοφία (τί εἶναι π.χ. πολιτιστικοί κώδικες, ἡ ἱστορία ὡς κοινωνικές συγκρούσεις, ποιά εἶναι τά αἰτήματα γιά μιά σύγχρονη δημοκρατία οὐσιαστική ἤ διαδικασιακή κλπ.) γιατί αὐτά ὁρίζουν σέ μεγάλο βαθμό αὐτό πού κάποτε ὀνομάζαμε «οὐσία» ἤ «πρόσωπο» τοῦ ἀνθρώπου.

Ἀπό τά παραπάνω γίνεται σαφές ὅτι οἱ θεολογικές προϋποθέσεις γιά τήν ἀναβάθμιση τῆς ΘΕ σηματοδοτοῦν μιά νέα φάση μετά τήν ἀνακάλυψη τῆς Παράδοσης, τῶν Πατέρων, τῆς Ἐκκλησιολογίας κλπ. στήν ἐπεξεργασία τους μέ γνώμονα τήν ἠθική εὐθύνη (πού εἶναι ἀντικείμενο μεγάλου σύγχρονου φιλοσοφικοῦ προβληματισμοῦ σήμερα) γιά προσφορά στή θρησκευτική ἀγωγή τοῦ πλησίον καί τόν ἀναστοχασμό πάνω στό ρόλο τῆς ἐκπαίδευσης καί τοῦ σχολείου στίς σύγχρονες κοινωνικές προκλήσεις. Σ’ αὐτό τό δύσκολο ἔργο καί ὡς μέλη τῆς Ἐκκλησίας καλοῦμε τούς συναδέλφους σέ συστράτευση καί κοινό ἀγώνα. Γιά νά δώσουμε καί μεῖς μιά ἀπάντηση στό σύνθημα πού ἀκούστηκε τήν περασμένη Κυριακή: μέ τήν ἐπιστήμη μας, τήν παιδαγωγική μας ἐπάρκεια καί τήν κοινωνική μας δράση «μένουμε Ὀρθόδοξοι» ὅταν ἀγωνιζόμαστε γιά ἕναν καλύτερο κόσμο.

[1] www.petheol.gr (προσπελ. 18/2/2016).

[2] thriskeftika.blogspot.gr (προσπελ. 18/2/2016).

[3] Τά μυθεύματα περί «ἑκατομμυρίων» νομίζω ὅτι ἔχουν ἤδη ἀπαντηθεῖ ἰκανά.

[4] Ἡ σύνθετη αὐτή διαδικασία ἐνέχει καί ἐκκλησιολογικές διαστάσεις καί τήν ἔχω περιγράψει πιό ἀναλυτικά ἀλλοῦ, βλ. Δ. Μόσχος, Κληρικοί: μέτοχοι χαρίσματος ἤ ὑπάλληλοι; Σύναξη, 97 (Ἰανουάριος-Μάρτιος 2006), 16-26.

[5] Στ. Ζουμπουλάκη, συνέντευξη στο Βήμα, 3/02/2013.

[6] Τό πλῆρες κείμενο βλ. agioritikovima (προσπελάσθηκε στίς 10/3/2016).

[7] Βλ. π.χ. Μαρτύριον Πιονίου 19, 13: ἔκδ. Π. Κ. Χρήστου, Τά μαρτύρια τῶν ἀρχαίων Χριστιανῶν ΕΠΕ, Θεσσαλονίκη 1978, σ. 174, ἤ Μαρτύριον τῶν ἐν Λουγδούνῳ τελειωθέντων, 1, 31: μν. ἔκδ. σ. 204.

[8] Ἠ. Βουλγαράκη, Ἀποφυγή ἀσκήσεως Ἱεραποστολής εἰς τήν Ἀρχαίαν Ἐκκλησίαν, Ἀθήνα 1969.

[9] Π. Χρήστου, Ἡ ἔννοια τῆς διπλῆς γνώσεως κατά τόν Γρηγόριον Παλαμᾶν, ΕΕΘΣΑΠΘ, Θεσσαλονίκη 1963.

Πηγή: ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ